Adhyaya 30
श्वेतमुनिना कालस्य निग्रहः (मृत्युञ्जय-भक्ति-प्रसादः)
ଶୈଲାଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିବା ଶ୍ୱେତମୁନିଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ୱେତ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଓ ରୁଦ୍ରଜପରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ କାଳ ଆସି ‘ରୌଦ୍ର’ କ୍ରିୟାର ଫଳକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଯମଲୋକକୁ ଟାଣିନେବା ଅଧିକାର ଦାବି କରେ। ଶ୍ୱେତ ଅଟୁଟ ଶୈବନିଷ୍ଠାରେ କହେ—ଲିଙ୍ଗରେ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜମାନ, ଦେବମୂଳ ମଧ୍ୟ ସେଇ; ତେଣୁ କାଳ ଫେରିଯାଉ। କ୍ରୋଧିତ କାଳ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଲିଙ୍ଗସ୍ଥ ଦେବତାଙ୍କ ‘ନିଷ୍କ୍ରିୟତା’କୁ ଉପହାସ କରେ। ସେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା, ନନ୍ଦୀ ଓ ଗଣସହିତ ସଦାଶିବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତକକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ସଂହାର କରନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ପରେ ଉପଦେଶ—ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପାସନା କର; ତର୍କ ନୁହେଁ, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ଭବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ ଶୋକମୁକ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି ଦାନ-ତପ-ଯଜ୍ଞ-ବେଦ-ଯୋଗନିୟମ ମାତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରଧାନତଃ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ଶିବଭକ୍ତି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ପାଶୁପତ ଭକ୍ତି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ମୃତ୍ୟୁଜୟ ଦିଏ—ଦଧୀଚି, ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ୱେତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकोनत्रिंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच एवमुक्तास्तदा तेन ब्रह्मणा ब्राह्मणर्षभाः श्वेतस्य च कथां पुण्याम् अपृच्छन् परमर्षयः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମର୍ଷିମାନେ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକଥା ପଚାରିଲେ।
Verse 2
पितामह उवाच श्वेतो नाम मुनिः श्रीमान् गतायुर्गिरिगह्वरे सक्तो ह्यभ्यर्च्य यद्भक्त्या तुष्टाव च महेश्वरम्
ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ—ଶ୍ୱେତ ନାମରେ ଜଣେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନି ଥିଲେ; ବୟସ୍କ ହୋଇ ପର୍ବତଗୁହାରେ ଲୀନ ରହୁଥିଲେ। ଭକ୍ତିରେ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
Verse 3
रुद्राध्यायेन पुण्येन नमस्तेत्यादिना द्विजाः ततः कालो महातेजाः कालप्राप्तं द्विजोत्तमम्
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ‘ନମସ୍ତେ’ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପୁଣ୍ୟ ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟ ଜପର ପ୍ରଭାବରେ, ପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ କାଳ ନିୟତ ସମୟ ପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
Verse 4
नेतुं संचिन्त्य विप्रेन्द्राः सान्निध्यमकरोन्मुनेः श्वेतो ऽपि दृष्ट्वा तं कालं कालप्राप्तो ऽपि शङ्करम्
ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି କାଳ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କଲେ। ଶ୍ୱେତ ମଧ୍ୟ ସେହି କାଳକୁ ଦେଖି—ନିୟତ ସମୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
Verse 5
पूजयामास पुण्यात्मा त्रियंबकमनुस्मरन् त्रियंबकं यजेदेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्
ସେହି ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ସୁଗନ୍ଧିମୟ ଓ ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧକ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
किं करिष्यति मे मृत्युर् मृत्योर्मृत्युरहं यतः तं दृष्ट्वा सस्मितं प्राह श्वेतं लोकभयंकरः
“ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ କ’ଣ କରିପାରିବ? କାରଣ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ।” ତାକୁ ଦେଖି ଲୋକଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ମନ୍ଦହାସରେ କହିଲେ।
Verse 7
एह्येहि श्वेत चानेन विधिना किं फलं तव रुद्रो वा भगवान् विष्णुर् ब्रह्मा वा जगदीश्वरः
“ଆସ, ଆସ, ହେ ଶ୍ୱେତ। ଏହି ବିଧିକୁ ନିୟମରେ କରି ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ଚାହୁଁଛ? ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, କି ବିଷ୍ଣୁ, କି ବ୍ରହ୍ମା—ଜଗଦୀଶ୍ୱର—କିଏ?”
Verse 8
कः समर्थः परित्रातुं मया ग्रस्तं द्विजोत्तम अनेन मम किं विप्र रौद्रेण विधिना प्रभोः
“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଗ୍ରସିଛି ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ହେ ବିପ୍ର, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ରୌଦ୍ର ବିଧାନ ସମ୍ମୁଖେ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?”
Verse 9
नेतुं यस्योत्थितश्चाहं यमलोकं क्षणेन वै यस्माद्गतायुस्त्वं तस्मान् मुने नेतुमिहोद्यतः
“ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଯମଲୋକକୁ ନେବା ପାଇଁ ଉଠିଛି। ତୁମର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଥିବାରୁ, ହେ ମୁନି, ତୁମକୁ ନେବାକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉଦ୍ୟତ।”
Verse 10
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भैरवं धर्ममिश्रितम् हा रुद्र रुद्र रुद्रेति ललाप मुनिपुङ्गवः
ସେହି ବଚନ ଶୁଣି—ଭୈରବସଦୃଶ, ତଥାପି ଧର୍ମମିଶ୍ରିତ—ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କଲେ: “ହା! ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ହେ ରୁଦ୍ର!”
Verse 11
तं प्राह च महादेवं कालं सम्प्रेक्ष्य वै दृशा नेत्रेण बाष्पमिश्रेण संभ्रान्तेन समाकुलः
କାଳରୂପ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିହାରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଚାହାଣି ଅଟୁଟ ରଖି, ଅଶ୍ରୁମିଶ୍ର ନୟନରେ, ଭ୍ରମିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲା।
Verse 12
श्वेत उवाच त्वया किं काल नो नाथश् चास्ति चेद्धि वृषध्वजः लिङ्गे ऽस्मिन् शङ्करो रुद्रः सर्वदेवभवोद्भवः
ଶ୍ୱେତ କହିଲା—“ହେ ନାଥ, କାଳର ତୁମ ଉପରେ କି ସାମର୍ଥ୍ୟ? ଯଦି ଆମ ପ୍ରଭୁ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଶଙ୍କର ରୁଦ୍ର ବିରାଜିତ; ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଭାବ‑ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଭବ ସେଇ।”
Verse 13
अतीव भवभक्तानां मद्विधानां महात्मनाम् विधिना किं महाबाहो गच्छ गच्छ यथागतम्
ହେ ମହାବାହୋ, ଭବ (ଶିବ) ଭକ୍ତ ଯେ ମୋ ସ୍ୱରୂପ ମହାତ୍ମା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି‑ବିଧାନର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ଯାଅ, ଯାଅ—ଯେପରି ଆସିଥିଲ, ସେପରି ଫେରିଯାଅ।
Verse 14
ततो निशम्य कुपितस् तीक्ष्णदंष्ट्रो भयङ्करः श्रुत्वा श्वेतस्य तद्वाक्यं पाशहस्तो भयावहः
ତାହା ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର। ଶ୍ୱେତର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପାଶହସ୍ତ ସେ ଭୟାବହ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
Verse 15
सिंहनादं महत्कृत्वा चास्फाट्य च मुहुर्मुहुः बबन्ध च मुनिं कालः कालप्राप्तं तमाह च
ମହା ସିଂହନାଦ କରି ଏବଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଆଙ୍ଗୁଳି ଚଟକାଇ, କାଳ ମୁନିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା; ଯାହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କ୍ଷଣ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ କାଳ କହିଲା।
Verse 16
मया बद्धो ऽसि विप्रर्षे श्वेतं नेतुं यमालयम् अद्य वै देवदेवेन तव रुद्रेण किं कृतम्
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ରଋଷି! ଶ୍ୱେତକୁ ଯମାଳୟକୁ ନେବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧିଛି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଦେବଦେବ ତୁମ ରୁଦ୍ର କ’ଣ କଲେ?
Verse 17
क्व शर्वस्तव भक्तिश् च क्व पूजा पूजया फलम् क्व चाहं क्व च मे भीतिः श्वेत बद्धो ऽसि वै मया
ଶର୍ବ ପ୍ରତି ତୁମ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି? ପୂଜା କେଉଁଠି, ପୂଜାର ଫଳ କେଉଁଠି? ମୁଁ କେଉଁଠି, ମୋ ପ୍ରତି ଭୟ କେଉଁଠି? ହେ ଶ୍ୱେତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା।
Verse 18
लिङ्गे ऽस्मिन् संस्थितः श्वेत तव रुद्रो महेश्वरः निश्चेष्टो ऽसौ महादेवः कथं पूज्यो महेश्वरः
ହେ ଶ୍ୱେତ! ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ତୁମ ରୁଦ୍ର—ମହେଶ୍ୱର, ମହାଦେବ—ସଂସ୍ଥିତ। କିନ୍ତୁ ସେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଓ ଅଚଳ; ତେବେ ସେଇ ମହେଶ୍ୱର କିପରି ପୂଜ୍ୟ?
Verse 19
ततः सदाशिवः स्वयं द्विजं निहन्तुमागतम् निहन्तुमन्तकं स्मयन् स्मरारियज्ञहा हरः
ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ସଦାଶିବ—ହର, ସ୍ମରଶତ୍ରୁ ଓ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞହନ୍ତା—ସ୍ମିତ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଇ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଏବଂ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ)କୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିବାକୁ।
Verse 20
त्वरन् विनिर्गतः परः शिवः स्वयं त्रिलोचनः त्रियंबको ऽम्बया समं सनन्दिना गणेश्वरैः
ତେବେ ପରମ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ—ତ୍ରିଲୋଚନ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ—ତ୍ୱରାରେ ବାହାରିଲେ; ଅମ୍ବା ସହ, ନନ୍ଦି ଓ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହିତ।
Verse 21
ससर्ज जीवितं क्षणाद् भवं निरीक्ष्य वै भयात् पपात चाशु वै बली मुनेस्तु संनिधौ द्विजाः
ସେଇ ମହାବଳୀ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିମାନେ, ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ହିଁ ସେ ଶୀଘ୍ର ପଡ଼ିଗଲା।
Verse 22
ननाद चोर्ध्वमुच्चधीर् निरीक्ष्य चान्तकान्तकम् निरीक्षणेन वै मृतं भवस्य विप्रपुङ्गवाः
ସେ ଉପରକୁ ଚାହିଁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗର୍ଜିଲା; ହେ ବିପ୍ରପୁଙ୍ଗବମାନେ, ଭବ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅନ୍ତକାନ୍ତକକୁ ଦେଖିଲେ, ଭବଙ୍କ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହିଁ ସେ ନିହତ ହେଲା।
Verse 23
विनेदुरुच्चमीश्वराः सुरेश्वरा महेश्वरम् प्रणेमुरंबिकामुमां मुनीश्वरास्तु हर्षिताः
ତାପରେ ଉଚ୍ଚ ଦେବମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ସ୍ତୁତିଧ୍ୱନି କଲେ; ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ହର୍ଷିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅମ୍ବିକା ଉମା—ପରମ ଶକ୍ତି—ଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ନତ ହେଲେ।
Verse 24
ससर्जुर् अस्य मूर्ध्नि वै मुनेर्भवस्य खेचराः सुशोभनं सुशीतलं सुपुष्पवर्षमंबरात्
ତାପରେ ଖେଚର ଦିବ୍ୟଜନମାନେ ଆକାଶରୁ ଭବସ୍ୱରୂପ ମୁନିଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଶୋଭନ, ଶୀତଳ, ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ବର୍ଷାଇଲେ।
Verse 25
अहो निरीक्ष्य चान्तकं मृतं तदा सुविस्मितः शिलाशनात्मजो ऽव्ययं शिवं प्रणम्य शङ्करम्
“ଆହୋ!”—ଅନ୍ତକ ମୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ଶିଲାଶନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲା; ପରେ ଅବ୍ୟୟ ଶିବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବନ୍ଦନା କଲା।
Verse 26
उवाच बालधीर्मृतः प्रसीद चेति वै मुनेः महेश्वरं महेश्वर-स्य चानुगो गणेश्वरः
ତେବେ ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଚର ଗଣେଶ୍ୱର, ଶିଶୁସଦୃଶ ସରଳ ବୁଦ୍ଧିରେ, ଯେନେ ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ”; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 27
ततो विवेश भगवान् अनुगृह्य द्विजोत्तमम् क्षणाद्गूढशरीरं हि ध्वस्तं दृष्ट्वान्तकं क्षणात्
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତକକୁ ଦେଖି, ନିଜ ଶରୀରକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖି, ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
Verse 28
तस्मान्मृत्युञ्जयं चैव भक्त्या सम्पूजये द्विजाः मुक्तिदं भुक्तिदं चैव सर्वेषामपि शङ्करम्
ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କର; ସେଇ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ-ବନ୍ଧନର ପାଶକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ପତି।
Verse 29
बहुना किं प्रलापेन संन्यस्याभ्यर्च्य वै भवम् भक्त्या चापरया तस्मिन् विशोका वै भविष्यथ
ବହୁ କଥା କହି କ’ଣ ଲାଭ? ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଭବଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜା କର; ତାଙ୍କରେ ଅପରା, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋକହୀନ ହେବ।
Verse 30
शैलादिरुवाच एवमुक्तास्तदा तेन ब्रह्मणा ब्रह्मवादिनः प्रसीद भक्तिर्देवेशे भवेद्रुद्रे पिनाकिनि
ଶୈଲାଦି କହିଲେ—ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଦେବେଶ, ପିନାକଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମର ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଜାଗୁ।”
Verse 31
केन वा तपसा देव यज्ञेनाप्यथ केन वा व्रतैर्वा भगवद्भक्ता भविष्यन्ति द्विजातयः
ହେ ଦେବ! କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଯଜ୍ଞରେ, ଅଥବା କେଉଁ ବ୍ରତରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେବେ—ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁ-ଜୀବଙ୍କୁ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ପଶୁପତିଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହୋଇ?
Verse 32
पितामह उवाच न दानेन मुनिश्रेष्ठास् तपसा च न विद्यया यज्ञैर् होमैर् व्रतैर् वेदैर् योगशास्त्रैर् निरोधनैः
ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଦାନରେ ନୁହେଁ, ତପସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଦ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ବ୍ରତ, ବେଦ, ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ର ଓ କେବଳ ନିରୋଧ-ସଂଯମରେ ମଧ୍ୟ (ପରମ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ନାହିଁ)।
Verse 33
प्रसादे नैव सा भक्तिः शिवे परमकारणे अथ तस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते परमर्षयः
ତାଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ପ୍ରସାଦ ବିନା ପରମକାରଣ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ସେଇ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତ ପରମର୍ଷି (ସମ୍ମତ ହେଲେ/ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ)।
Verse 34
सदारतनयाः श्रान्ताः प्रणेमुश् च पितामहम् तस्मात्पाशुपती भक्तिर् धर्मकामार्थसिद्धिदा
ଶ୍ରାନ୍ତ ସଦାରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତେଣୁ ପଶୁପତିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
Verse 35
मुनेर् विजयदा चैव सर्वमृत्युजयप्रदा दधीचस्तु पुरा भक्त्या हरिं जित्वामरैर्विभुम्
ଏହି ଭକ୍ତି ମୁନିଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପୁରାକାଳରେ ଦଧୀଚି ଭକ୍ତିବଳେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବିଭୁ ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲେ।
Verse 36
क्षयं जघान पादेन वज्रास्थित्वं च लब्धवान् मयापि निर्जितो मृत्युर् महादेवस्य कीर्तनात्
ଏକମାତ୍ର ପାଦପ୍ରହାରେ ସେ କ୍ଷୟକୁ ନିହତ କଲା ଏବଂ ବଜ୍ରସଦୃଶ ଅଚଳ ଦେହସ୍ଥୈର୍ୟ ଲାଭ କଲା। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପଶୁର ପାଶ ଛେଦକ ପତି ମହାଦେବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛି।
Verse 37
श्वेतेनापि गतेनास्यं मृत्योर्मुनिवरेण तु महादेवप्रसादेन जितो मृत्युर्यथा मया
ମୁନିବର ଶ୍ୱେତ ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୃତ୍ୟୁ ଜୟ ହେଲା—ମୋ ପରି।
Frequently Asked Questions
Śiva manifests from the Liṅga-context as Sadāśiva with Ambikā and gaṇas and defeats Antaka not through extended battle but through sovereign presence and gaze, teaching that death is subordinate to Śiva when devotion is unwavering and grace is invoked.
The text explicitly states that supreme bhakti in Śiva does not arise merely from dāna, tapas, vidyā, yajña/homa, veda, or yogic restraints; it is fundamentally rooted in Śiva’s prasāda, though practices can become vehicles when aligned with surrender and Liṅga-upāsanā.
The line “त्रियंबकं यजेदेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्” echoes the well-known Tryambaka/Mṛtyuñjaya formulation, making this chapter highly relevant for searches on ‘Mahamrityunjaya meaning’, ‘Tryambakam yajamahe in Puranas’, and ‘Shiva protection from death’ within a canonical Purāṇic frame.