Adhyaya 11
Purva BhagaAdhyaya 1111 Verses

Adhyaya 11

Brahmā’s Yogic Vision of Sadyōjāta in the Śvetalohita Kalpa

ଋଷିମାନେ ପଚାରନ୍ତି—ଶ୍ୱେତଲୋହିତ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଏବଂ ବାମଦେବ, ଅଘୋର, ଈଶାନ ରୂପରେ ଦର୍ଶନ କଲେ? ସୂତ କହନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ଧ୍ୟାନରେ ଶିଖାଧାରୀ ତେଜୋମୟ ‘ଶ୍ୱେତଲୋହିତ କୁମାର’ଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମରୂପୀ ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ପରିଚାରକ-ଶିଷ୍ୟ—ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦନ, ବିଶ୍ୱନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦନ—ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶୈବ ପରିବାର ଓ ପରମ୍ପରାର ଉଦୟ ସୂଚାଏ। ପରେ ଶ୍ୱେତ ନାମକ ମହର୍ଷି ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କଠାରୁ ହରଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କୁହାଯାଏ। ସମବେତ ମୁନିମାନେ ତୀବ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଶରଣ ନେଇ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପାପମୁକ୍ତ, ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବାମଦେବଙ୍କୁ—ଆଦି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ—ଦର୍ଶନ କଲେ?

Verse 2

अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि सूत उवाच एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः

“ଅଘୋର ଏବଂ ତଥା ଈଶାନ—ଯଥାବତ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।” ସୂତ କହିଲେ—“ଏହା ଏକୋନତ୍ରିଂଶତମ ନୁହେଁ, ଏକୋନତ୍ରିଂଶତମ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୯ତମ କଳ୍ପ; ‘ଶ୍ୱେତଲୋହିତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 3

तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः

ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସେହି ପରମ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଶିଖାଯୁକ୍ତ କୁମାର ‘ଶ୍ୱେତଲୋହିତ’ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳରୂପେ।

Verse 4

तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्

ସେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବଦିଗ୍ମୁଖ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 5

सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସଦ୍ୟୋଜାତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ହେଲେ। ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପରାତ୍ପରକୁ ଜାଣି, ସେ ଦେବ ଈଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 6

सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत् ततो ऽस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महायशाः

ତେବେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ବ୍ରହ୍ମା ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 7

सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्

ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦନ, ବିଶ୍ୱନନ୍ଦ ଓ ଉପନନ୍ଦନ—ଏମାନେ ହେଲେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ (ଶିବଜ୍ଞାନ) ସଦା ଆବୃତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା।

Verse 8

तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः विजज्ञे ऽथ महातेजास् तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ

ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ ଆଭାଯୁକ୍ତ ‘ଶ୍ୱେତ’ ନାମକ ମହାମୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପରେ ସେହି ମହାତେଜସ୍ବୀରୁ ହର—ବନ୍ଧନହର ଶିବ—ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 9

तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम् प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ—ଅବିକାରୀ ଶିବ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 10

तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः

ଏହିହେତୁ ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ମନକୁ ପରବ୍ରହ୍ମରେ ନିବେଶ କରି, ପାଶବନ୍ଧ ଶିଥିଳ କରିବାର ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ ଭାବେ ପତି ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 11

ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତ; ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Frequently Asked Questions

It is presented as a result of parama-dhyāna: Brahmā’s concentrated contemplation yields a luminous manifestation (Śvetalohita), which Brahmā recognizes inwardly as Īśvara, then worships as Sadyōjāta—showing revelation arising through yogic cognition rather than ordinary sight.

Those who take refuge with bhakti, engage in prāṇāyāma, and keep a Brahman-focused mind are said to become purified of sin, attain spiritual radiance, and progress beyond Viṣṇuloka to Rudraloka—indicating Shiva-oriented liberation and post-mortem ascent.