Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकपञ्चाशो ऽध्यायः उपरिविभागः ऋषय ऊचुः भवता कथितः सम्यक् सर्गः स्वायंभुवस्ततः / ब्रह्माण्डस्यास्य विस्तारो मन्वन्तरविनिश्चयः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଏକପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ; ଏବେ ଉପରିବିଭାଗ ଆରମ୍ଭ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ମନୁ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର ଓ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 2

तत्रेश्वरेश्वरो देवो वर्णिभिर्धर्मतत्परैः / ज्ञानयोगरतैर्नित्यमाराध्यः कथितस्त्वया

ସେଠାରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି—ଇଶ୍ୱରେଶ୍ୱର ଦେବ ଧର୍ମତତ୍ପର ବର୍ଣ୍ଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ନିତ୍ୟ ରତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆରାଧ୍ୟ।

Verse 3

तद्वदाशेषसंसारदुः खनाशमनुत्तमम् / ज्ञानं ब्रह्मैकविषयं येन पश्येम तत्परम्

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ସଂସାରଦୁଃଖକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମକୁ ଏକମାତ୍ର ବିଷୟ କରିଥିବା ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିପାରିବୁ।

Verse 4

त्वं हि नारायणात्साक्षात् कृष्णद्वैपायनात् प्रभो / अवाप्ताखिलविज्ञानस्तत्त्वां पृच्छामहे पुनः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ ଓ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ଠାରୁ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରାପ୍ତ; ସମସ୍ତ ବିଜ୍ଞାନ ଅବାପ୍ତ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ ପୁନଃ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 5

श्रुत्वा मुनीनां तद् वाक्यं कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् / सूतः पौराणिकः स्मृत्वा भाषितुं ह्युपचक्रमे

ମୁନିମାନଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପୌରାଣିକ ସୂତ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 6

अथास्मिन्नन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / आजगाम मुनिश्रेष्ठा यत्र सत्रं समासते

ସେହି ସମୟରେ ନିଜେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ସମବେତ ଥିଲେ।

Verse 7

तं दृष्ट्वा वेदविद्वांसं कालमेघसमद्युतिम् / व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणेमुर्द्विजपुङ्गवाः

ବେଦବିଦ୍ୱାନ, କାଳମେଘ ସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ, କମଳପତ୍ରନୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 8

पपात दण्डवद् भूमौ दृष्ट्वासौ रोमहर्षणः / प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं प्राञ्जलिः पार्श्वगो ऽभवत्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରୋମହର୍ଷଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ହାତ ଯୋଡ଼ି ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ।

Verse 9

पृष्टास्ते ऽनामयं विप्राः शौनकाद्या महामुनिम् / समाश्वास्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्

ଶୌନକ ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିମାନେ ମହାମୁନିଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 10

अथैतानब्रवीद् वाक्यं पराशरसुतः प्रभुः / कच्चिन्न तपसो हानिः स्वाध्यायस्य श्रुतस्य च

ତେବେ ପରାଶରସୁତ ପ୍ରଭୁ ବ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ—“ତୁମ ତପସ୍ୟା, ବେଦସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନରେ କୌଣସି ହାନି ହୋଇନାହିଁ ତ?”

Verse 11

ततः स सूतः स्वगुरुं प्रणम्याह महामुनिम् / ज्ञानं तद् ब्रह्मविषयं मुनीनां वक्तुमर्हसि

ତାପରେ ସୂତ ନିଜ ଗୁରୁ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ମୁନିବର! ବ୍ରହ୍ମବିଷୟକ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।”

Verse 12

इमे हि मुनयः शान्तास्तापसा धर्मतत्पराः / शुश्रूषा जायते चैषां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

କାରଣ ଏହି ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ; ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ରବଣ ଓ ସେବାର ସତ୍ୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଜାଗିଛି। ତେଣୁ ଆପଣ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 13

ज्ञानं विमुक्तिदं दिव्यं यन्मे साक्षात् त्वयोदितम् / मुनीनां व्याहृतं पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपिणा

ଆପଣ ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ୍ କହିଥିବା ସେଇ ଦିବ୍ୟ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବେ କୂର୍ମରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।

Verse 14

श्रुत्वा सूतस्य वचनं मुनिः सत्यवतीसुतः / प्रणम्य शिरसा रुद्रं वचः प्राह सुखावहम्

ସୂତଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀସୁତ ମୁନି (ବ୍ୟାସ) ଶିର ନମାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣଦାୟକ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 15

व्यास उवाच वक्ष्ये देवो महादेवः पृष्टो योगीश्वरैः पुरा / सनत्कुमारप्रमुखैः स्वयं यत्समभाषत

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାବେଳେ ଦେବାଧିଦେବ ମହାଦେବ ଯାହା ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହିବି।

Verse 16

सनत्कुमारः सनकस्तथैव च सनन्दनः / अङ्गिरा रुद्रसहितो भृगुः परमधर्मवित्

ସନତ୍କୁମାର, ସନକ ଏବଂ ସନନ୍ଦନ; ରୁଦ୍ରସହିତ ଅଙ୍ଗିରା; ଏବଂ ପରମଧର୍ମବିଦ୍ ଭୃଗୁ—(ସେଠାରେ ଥିଲେ)।

Verse 17

कणादः कपिलो योगी वामदेवो महामुनिः / शुक्रो वसिष्ठो भगवान् सर्वे संयतमानसाः

କଣାଦ, ଯୋଗୀ କପିଳ, ମହାମୁନି ବାମଦେବ, ଶୁକ୍ର ଓ ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ—ସମସ୍ତେ ସଂଯମୀ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନସ୍କ ଥିଲେ।

Verse 18

परस्परं विचार्यैते संशयाविष्टचेतसः / तप्तवन्तस्तपो घोरं पुण्ये बदरिकाश्रमे

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆଲୋଚନା କରି, ସନ୍ଦେହାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ, ପୁଣ୍ୟ ବଦରିକାଶ୍ରମରେ ଘୋର ତପ କଲେ।

Verse 19

अपश्यंस्ते महायोगमृषिं धर्मसुतं शुचिम् / नारायणमनाद्यन्तं नरेण सहितं तदा

ତେବେ ସେମାନେ ମହାଯୋଗୀ ଋଷି, ଧର୍ମସୁତ ପବିତ୍ର—ଆଦିଅନ୍ତହୀନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନର ସହିତ ଦେଖିଲେ।

Verse 20

संस्तूय विविधैः स्तोत्रैः सर्वे वेदसमुद्भवैः / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनो योगवित्तमम्

ବେଦସମୁଦ୍ଭବ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସଂସ୍ତୁତି କରି, ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 21

विज्ञाय वाञ्छितं तेषां भगवानपि सर्ववित् / प्राह गम्भीरया वाचा किमर्थं तप्यते तपः

ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ସର୍ବବିତ୍ ଭଗବାନ୍ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ—“କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ତପ କରାଯାଉଛି?”

Verse 22

अब्रुवन् हृष्टमनसो विश्वात्मानं सनातनम् / साक्षान्नारायणं देवमागतं सिद्धिसूचकम्

ହୃଷ୍ଟମନେ ସେମାନେ ସନାତନ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ସେ ସିଦ୍ଧିର ସୂଚକ ଭାବେ ଆଗମନ କରିଥିଲେ।

Verse 23

वयं संशयमापन्नाः सर्वे वै ब्रह्मवादिनः / भवन्तमेकं शरणं प्रपन्नाः पुरुषोत्तमम्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ସନ୍ଦେହରେ ପତିତ ହୋଇଛୁ; ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ।

Verse 24

त्वं हि तद् वेत्थ परमं सर्वज्ञो भगवानृषिः / नारायणः स्वयं साक्षात् पुराणो ऽव्यक्तपूरुषः

ଆପଣ ହିଁ ସେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବଦୃଷି; ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ—ପୁରାଣ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ପୁରୁଷ।

Verse 25

नह्यन्यो विद्यते वेत्ता त्वामृते परमेश्वर / शुश्रूषास्माकमखिलं संशयं छेत्तुमर्हसि

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି (ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର) ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାତା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରବଣ ଓ ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ; ତେଣୁ ଆମ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 26

किं कारणमिदं कृत्स्नं को ऽनुसंसरते सदा / कश्चिदात्मा च का मुक्तिः संसारः किंनिमित्तकः

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତର କାରଣ କ’ଣ? କିଏ ସଦା ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ? ସତ୍ୟରେ ଆତ୍ମା ଅଛି କି? ମୁକ୍ତି କ’ଣ? ସଂସାର କେଉଁ ନିମିତ୍ତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ?

Verse 27

कः संसारयतीशानः को वा सर्वं प्रपश्यति / किं तत् परतरं ब्रह्म सर्वं नो वक्तुमर्हसि

ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରାଉଥିବା ସେଇ ଈଶାନ କିଏ? ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖୁଥିବା କିଏ? ଯାହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ ସେଇ ପରତର ବ୍ରହ୍ମ କ’ଣ? ଏ ସବୁ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 28

एवमुक्ते तु मुनयः प्रापश्यन् पुरुषोत्तमम् / विहाय तापसं रूपं संस्थितं स्वेन तेजसा

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ମୁନିମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ତାପସର ରୂପ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 29

विभ्राजमानं विमलं प्रभामण्डलमण्डितम् / श्रीवत्सवक्षसं देवं तप्तजाम्बूनदप्रभम्

ସେମାନେ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବିମଳ—ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳରେ ମଣ୍ଡିତ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନଧାରୀ, ଏବଂ ତପ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ କାନ୍ତିମୟ।

Verse 30

शङ्खचक्रगदापाणिं शार्ङ्गहस्तं श्रियावृतम् / न दृष्टस्तत्क्षणादेव नरस्तस्यैव तेजसा

ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ହସ୍ତେ ଧରି, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖି ପାରିଲା ନାହିଁ; ସେହି କ୍ଷଣେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲା।

Verse 31

तदन्तरे महादेवः शशाङ्काङ्कितशेखरः / प्रसादाभिमुखो रुद्रः प्रादुरासीन्महेश्वरः

ସେହି ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନିତ ଶିଖରଧାରୀ ମହାଦେବ—ରୁଦ୍ର, ମହେଶ୍ୱର—କୃପାମୁଖରେ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 32

निरीक्ष्य ते जगन्नाथं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम् / तुष्टुवुर्हृष्टमनसो भक्त्या तं परमेश्वरम्

ଜଗନ୍ନାଥ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷଣ ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଷ୍ଟମନରେ ସେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 33

जयेश्वर महादेव जय भूतपते शिव / जयाशेषमुनीशान तपसाभिप्रपूजित

ଜୟ ହେ, ହେ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବ! ଜୟ ହେ, ହେ ଶିବ, ଭୂତପତି! ଜୟ ହେ, ହେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ଈଶାନ—ତପସ୍ୟାରେ ପୂଜିତ!

Verse 34

सहस्रमूर्ते विश्वात्मन् जगद्यन्त्रप्रवर्तक / जयानन्त जगज्जन्मत्राणसंहारकारण

ଜୟ ହେ, ହେ ସହସ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ଜଗତ୍-ଯନ୍ତ୍ରର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ! ଜୟ ହେ, ହେ ଅନନ୍ତ—ଜଗତର ଜନ୍ମ, ରକ୍ଷା-ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ!

Verse 35

सहस्रचरणेशान शंभो योगीन्द्रवन्दित / जयाम्बिकापते देव नमस्ते परमेश्वर

ହେ ସହସ୍ରଚରଣ ଈଶାନ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ବନ୍ଦିତ; ହେ ଜୟାମ୍ବିକାପତି ଦେବ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

संस्तुतो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / समालिङ्ग्य हृषीकेशं प्राह गम्भीरया गिरा

ଏପରି ସ୍ତୁତି ପାଇ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଭଗବାନ ଈଶ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 37

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / इमं समागता देशं किं वा कार्यं मयाच्युत

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଏହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଦେଶକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଏବଂ ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ?

Verse 38

आकर्ण्य भगवद्वाक्यं देवदेवो जनार्दनः / प्राह देवो महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम्

ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ପ୍ରସନ୍ନମୁଖେ ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 39

इमे हि मुनयो देव तापसाः क्षीणकल्मषाः / अभ्यागता मां शरणं सम्यग्दर्शनकाङ्क्षिणः

ହେ ଦେବ, ଏମାନେ ତପସ୍ବୀ ମୁନି; ଏମାନଙ୍କର କଲ୍ମଷ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି; ସମ୍ୟଗ୍ଦର୍ଶନ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଶରଣ ନେବାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 40

यदि प्रसन्नो भगवान् मुनीनां भावितात्मनाम् / सन्निधौ मम तज्ज्ञानं दिव्यं वक्तुमिहार्हसि

ଯଦି ଭଗବାନ୍ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମାବାନ୍ ମୁନିମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ଏଠାରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 41

त्वं हि वेत्थ स्वमात्मानं न ह्यन्यो विद्यते शिव / ततस्त्वमात्मनात्मानं मुनीन्द्रेभ्यः प्रदर्शय

ହେ ଶିବ! ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଏକା ଜାଣ; କାରଣ ଅନ୍ୟ କେହି (ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ) ତାହା ଜାଣେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିଜ ଆତ୍ମଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶ କର।

Verse 42

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रोवाच मुनिपुङ्गवान् / प्रदर्शयन् योगसिद्धिं निरीक्ष्य वृषभध्वजम्

ଏଭଳି କହି ହୃଷୀକେଶ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ଯୋଗସିଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 43

संदर्शनान्महेशस्य शङ्करस्याथ शूलिनः / कृतार्थं स्वयमात्मानं ज्ञातुमर्हथ तत्त्वतः

ମହେଶ—ଶଙ୍କର, ଶୂଳଧାରୀ—ଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ତୁମେ କୃତାର୍ଥ ହୁଅ; ତେଣୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 44

प्रष्टुमर्हथ विश्वेशं प्रत्यक्षं पुरतः स्थितम् / ममैव सन्निधावेष यथावद् वक्तुमीश्वरः

ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ଏହି ଈଶ୍ୱର ଯଥାବତ୍ ଓ କ୍ରମରେ କହିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verse 45

निशम्य विष्णुवचनं प्रणम्य वृषभध्वजम् / सनत्कुमारप्रमुखाः पृच्छन्ति स्म महेश्वरम्

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସନତ୍କୁମାର ପ୍ରମୁଖ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 46

अथास्मिन्नन्तरे दिव्यमासनं विमलं शिवम् / किमप्यचिन्त्यं गगनादीश्वरार्हं समुद्बभौ

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ବିମଳ, ଶିବମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ; ତାହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଗଗନାଧୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 47

तत्राससाद योगात्मा विष्णुना सह विश्वकृत् / तेजसा पूरयन् विश्वं भाति देवो महेश्वरः

ସେଠାରେ ଯୋଗାତ୍ମା ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆସୀନ ହେଲେ; ନିଜ ତେଜରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 48

तं ते देवादिदेवेशं शङ्करं ब्रह्मवादिनः / विभ्राजमानं विमले तस्मिन् ददृशुरासने

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଦେବାଦିଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ସେହି ବିମଳ ଆସନରେ ଆସୀନ ଓ ତେଜରେ ବିଭ୍ରାଜମାନ ଭାବେ ଦେଖିଲେ।

Verse 49

यं प्रपश्यन्तियोगस्थाः स्वात्मन्यात्मानमीश्वरमा / अनन्यतेजसं शान्तं शिवं ददृशिरे किल

ଯୋଗସ୍ଥ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାତ୍ମାରେ ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—ଅନନ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ, ଶାନ୍ତ, ଶିବସ୍ୱରୂପ; ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ।

Verse 50

यतः प्रसूतिर्भूतानां यत्रैतत् प्रविलीयते / तमासनस्थं भूतानामीशं ददृशिरे किल

ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଲୟ ପାଏ—ସେଇ ଭୂତାଧିପ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଯୋଗାସନରେ ଆସୀନ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 51

यदन्तरा सर्वमेतद् यतो ऽभिन्नमिदं जगत् / स वासुदेवमासीनं तमीशं ददृशुः किल

ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଜଗତ୍ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ—ସେଇ ଆସୀନ ବାସୁଦେବ, ସେଇ ଈଶଙ୍କୁ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 52

प्रोवाच पृष्टो भगवान् मुनीनां परमेश्वरः / निरीक्ष्य पुण्डरीकाक्षं स्वात्मयोगमनुत्तमम्

ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ ଯେତେବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଙ୍କୁ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ସ୍ୱାତ୍ମଯୋଗକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି।

Verse 53

तच्छृणुध्वं यथान्यायमुच्यमानं मयानघाः / प्रशान्तमानसाः सर्वे ज्ञानमीश्वरभाषितम्

ଏହେତୁ, ହେ ଅନଘମାନେ, ମୁଁ ଯଥାନ୍ୟାୟ କହୁଥିବା ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମନରେ ଈଶ୍ୱର-ଭାଷିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଶ୍ରବଣ କର।