
Hari-stuti by Śrī, Brahmā, Vāyu, Sarasvatī, Śeṣa, Garuḍa, Rudra, Vāruṇī and Pārvatī (Humility, Surrender, and the Power of the Name)
ପୂର୍ବରୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦେହକ୍ରିୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ନିରୂପଣ ପରେ କଥା ତତ୍ତ୍ୱ-ନକ୍ଷାରୁ ଭକ୍ତିମୟ ପ୍ରତିସାଦକୁ ଘୁରେ। ସମବେତ ଦେବଶକ୍ତିମାନେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଚିନ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ। ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ପଦ୍ମଚରଣରେ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ନେଇ ରକ୍ଷା ଯାଚନା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସୀମିତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରି ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁନିଷ୍ଠା, ସ୍ଥିର ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ବାୟୁ ନିଦ୍ରା, ଜାଗରଣ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅର୍ପଣ—ସବୁକୁ ପୂଜାଭାବରେ ପରିଣତ କରି ସମନ୍ୱିତ ଭକ୍ତିସାଧନା କହନ୍ତି; ନିତ୍ୟପାଠର ଫଳ ହରିପ୍ରୀତି ଏବଂ ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥସିଦ୍ଧି। ସରସ୍ୱତୀ କହନ୍ତି ଯେ ସ୍ତୁତିଶ୍ରବଣ ଦେହାସକ୍ତି ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଶୃଙ୍ଖଳା କାଟେ, ତଥାପି ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପରେ ଶେଷ, ଗରୁଡ, ରୁଦ୍ର, ବାରୁଣୀ ଓ ଶେଷରେ ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ବିନୟଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ପାର୍ବତୀ ‘ନାରାୟଣ’ ଏକ ନାମର ତାରକ ଶକ୍ତିକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟ ଦୟାଜନ୍ୟ, ଅହଂକାରହୀନ ଓ ମୋକ୍ଷାଭିମୁଖ ଭକ୍ତିରେ ଉପସଂହାର କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁରାଣୋପଦେଶର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁଞ୍ଜି ହୁଏ।
Verse 1
नाम पञ्चमो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / तत्रतत्र स्थितास्तत्त्वे तत्तत्तत्त्वाभिमानिनः / स्वेस्वे ह्यायतने स्वाङ्गे तदर्थं च खगेश्वर
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ନିଜ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭିମାନ ଧରନ୍ତି। ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବସନ୍ତି।
Verse 2
हरिं नारायणं सम्यक् स्तोतुं समुपचक्रिरे / चिन्त्याचिन्त्यगुणे विष्णौ विरुद्धाः संति सद्गुणाः
ତାପରେ ସେମାନେ ହରି—ନାରାୟଣଙ୍କୁ—ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯାହାଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣ ଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେଠାରେ ସଦ୍ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି।
Verse 3
एकैकशोह्यनन्तास्ते तद्गुणानां स्तुतौ मम / क्व शक्तिरिति बुद्ध्या सा व्रीडयावनताब्रवीत्
ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣମାନେ ଏକେକ କରି ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ; ସେହି ଗୁଣସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ଏଭଳି ଭାବି ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ନତ ହୋଇ କହିଲା।
Verse 4
श्रीरुवाच / नतास्मि ते नाथ पदारविन्दं न वेद चान्यच्चरणादृते तव / त्वयीश्वरे संति गुणाः श्रुतास्तु तथाश्रुताः संति च देवदेव
ଶ୍ରୀ କହିଲେ—ହେ ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଦାରବିନ୍ଦକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଜାଣେନି। ହେ ଦେବଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଗୁଣ ଅଛି—ଶ୍ରୁତି ଯେପରି ଶୁଣିଛି ସେପରି ଘୋଷଣା କରିଛି।
Verse 5
सम्यक् सृष्टं स्वायतनं च दत्वा गोविन्द दामोदर मां च पाहि / स्तुत्या मदीयश्च सुखकपूर्णः प्रियो जनो नास्ति तथा त्वदन्यः
ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ହେ ଦାମୋଦର, ଆପଣ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ମୋ ହୃଦୟ ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ପରି ପ୍ରିୟ ମୋର କେହି ନାହିଁ—ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
Verse 6
ब्रह्मोवाच / लक्ष्मीपते सर्वजगन्निवास त्वं ज्ञानसिंधुः क्व च विश्वमूर्ते / अहं क्व चाज्ञस्तव वै शक्तिरस्ति ह्यज्ञोहं वै ह्यल्पशक्तिर्ममास्ति
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ସର୍ବଜଗନ୍ନିବାସ! ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତେ, ଆପଣ ଜ୍ଞାନସିନ୍ଧୁ। ମୁଁ କିଏ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନ କ’ଣ? ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରମ; ମୁଁ ଅଜ୍ଞ ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ଅତ୍ୟଲ୍ପ।
Verse 7
लक्ष्म्याश्चैव ज्ञानवैराग्यभक्ति ह्यत्यल्पमद्धा मयि सर्वदैव / तव प्रसादादस्ति जगन्निवास तत्र स्वामित्वं नास्ति विष्णो सदैव
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଜ୍ଞାନ-ବୈରାଗ୍ୟ-ଭକ୍ତି—ଏସବୁ ମୋ ଭିତରେ ସଦା ଅତ୍ୟଲ୍ପ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ନିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ଅତି କମ୍। ତଥାପି ହେ ଜଗନ୍ନିବାସ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆପଣ ହିଁ ମୋର ଶରଣ; ସେଇ ଶରଣାଗତିରେ ‘ମୋର’ ବୋଲି ସ୍ୱାମିତ୍ୱବୁଦ୍ଧି କେବେ ନଥାଏ।
Verse 8
न देहि त्वं सर्वदा मे मुरारे अहंममत्वं प्राप्यमेतावदेव / गम्यज्ञानं योग्यगुणे रमेश प्रमादो वा नास्तिनास्त्यद्य नित्य
ହେ ମୁରାରେ, ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ବୋଲି ଅହଂ-ମମତ୍ୱ ଦିଅନି; ଏତିକି ମୋର ସିଦ୍ଧି ହେଉ। ହେ ରମେଶ, ଯୋଗ୍ୟ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ଅନୁଭବଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯେପରି ପ୍ରମାଦ ନ ହେଉ—ଆଜି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 9
तन्मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे पदारविन्दे तु पतन्तु सर्वदा / लक्ष्म्या ह्यहं कोटिगुणेन हीनः स्तोतुं सामर्थ्यं नास्ति मे सुप्रसीद
ଯଦି ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସତ୍ପଥରେ ପଡ଼ୁଛି, ତେବେ ସେମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପଦାରବିନ୍ଦରେ ହିଁ ପଡ଼ୁନ୍ତୁ। ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀରେ କୋଟିଗୁଣେ ହୀନ; ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଷ୍ଟୁତି କରିବା ସାମର୍ଥ୍ୟ ମୋର ନାହିଁ। କୃପାକରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 10
तदा वायुर्देवदेवो महात्मा दृष्ट्वा विष्णु भक्तिसंवर्धितात्मा
ତେବେ ଦେବଦେବ ମହାତ୍ମା ବାୟୁ ଏହା ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସଂବର୍ଧିତ ହୋଇ, ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
Verse 11
स्नहोत्थरावः स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चन्कणान्प्राञ्जलिराबभाषे / वायुरुवाच / एते हि देवास्तव भृत्यभूताः पदारविन्दं परमं सुदुर्लभम्
ସ୍ନେହରେ କଣ୍ଠ ଅବରୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷର ଟଳମଳ, ଅଶ୍ରୁକଣା ଝରାଇ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ବାୟୁ କହିଲେ—“ଏହି ଦେବମାନେ ତୁମ ଭୃତ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ତୁମ ପଦାରବିନ୍ଦ ପରମ ଦୁର୍ଲଭ।”
Verse 12
चतुर्विधान्पुरुषार्थान्रमेश संप्रार्थये तच्च सदापि देव / दृष्ट्वा हरेः सैव मायैव तावत्सुकारणं किञ्चिदन्यन्न चास्ति
ହେ ରମେଶ, ହେ ଦେବ! ମୁଁ ସଦା ତୁମଠାରେ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବୁଝିଲି—ନିକଟ କାରଣ କେବଳ ତାଙ୍କ ମାୟା, ତାହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 13
अतो नाहं प्रदयोपि भूमन् भवत्पदांभोजनिषवणोत्सुकः / लोकस्य कृष्णाद्विमुखस्य कर्मणा अपुण्यशीलस्य सुदुः खितस्य
ଏହିହେତୁ, ହେ ଭୂମନ୍, ମୁଁ କୌଣସି ବର ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହେଁନି; ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ପଦାମ୍ଭୋଜ ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ—ଯେ କୃଷ୍ଣରୁ ବିମୁଖ, ଅପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଏବଂ ନିଜ କର୍ମରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ, ତାହା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
Verse 14
अनुग्रहार्थं च तवावतारो नान्यश्च किञ्चित्पुरुषार्थस्तवेश / गोभूसुराणां च महीरुहाणां तथा सुराणां प्रवरावतारैः
ହେ ଈଶ! ତୁମ ଅବତାର କେବଳ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ; ତୁମର ନିଜର ଆଉ କୌଣସି ପୁରୁଷାର୍ଥ ନାହିଁ। ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବତାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗୋ, ଭୂସୁର (ବ୍ରାହ୍ମଣ), ପୃଥିବୀ ଓ ତାହାର ବୃକ୍ଷମାନେ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ଉଦ୍ଧାର କର।
Verse 15
क्षेमोपकाराणि च वासुदेव क्रीडन्विधत्ते न च किञ्चिदन्यत् / मनो न तृप्यत्यपि शंसतां नः सुकर्ममौलेश्चरितामृतानि
ହେ ବାସୁଦେବ! ତୁମେ କ୍ରୀଡାଭାବେ କେବଳ କ୍ଷେମ ଓ ଉପକାର ହିଁ କର; ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଆମେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ତୃପ୍ତ ହୁଏନି, କାରଣ ସୁକର୍ମମୌଲି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରିତାମୃତ ଅମୃତସମ।
Verse 16
अच्छिन्नभक्तस्य हि मे मुकुन्द सदा भक्तिं देहि पादारविन्दे / सदा तदेवास्तु न किञ्चिदन्यद्यत्र त्वमासीः पुरुषे देवदेव
ହେ ମୁକୁନ୍ଦ! ମୋର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି ପାଇଁ ତୁମ ପଦ୍ମଚରଣରେ ସଦା ଭକ୍ତି ଦିଅ। ସେଇଟି ନିତ୍ୟ ରହୁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ—ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବସ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଦେବଦେବ।
Verse 17
अहं च तत्रास्मि तव प्रसादाद्यत्रास्म्यहं तत्र भवान्महाप्रभो / व्यंसिर्ममेयं च शरीरमध्ये चतुर्मुखश्चैव न चैततदन्यैः
ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ସେଠି ଅଛି; ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ସେଠି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଛ। ମୋର ଏହି ଅନ୍ତର୍ବ୍ୟାପ୍ତି ଶରୀରମଧ୍ୟରେ; ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଠି—ଏହା ଅନ୍ୟେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 18
मदीयनिद्रा तव वन्दनं प्रभो मदीययामाचरणं प्रदक्षिणम् / मदीयव्याख्याहरणं स्तुतिः स्यादेवं विदित्वा च समर्पयामि
ହେ ପ୍ରଭୋ! ମୋର ନିଦ୍ରା ତୁମ ବନ୍ଦନ ହେଉ; ମୋର ଜାଗ୍ରତ ଆଚରଣ ତୁମ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହେଉ। ମୋର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ତୁମ ସ୍ତୁତି ହେଉ। ଏଭଳି ଜାଣି ମୁଁ ସବୁ ତୁମକୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି।
Verse 19
मद्ब्रृद्धियोग्यं च पदार्थजातं दृष्ट्वा हरेः प्रतिमा एव तच्च / इत्थं मत्वाहं सर्वदा देवदेव तत्रस्थितान्हरिरूपान् भजिष्ये
ମୋର ବୁଦ୍ଧିବୃଦ୍ଧିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥସମୂହକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭାବେ—ଏ ସବୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ହିଁ। ଏଭଳି ମନେ କରି, ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ସଦା ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ହରିରୂପମାନଙ୍କୁ ଭଜିବି।
Verse 20
यच्चन्दनं यत्तु पुष्पं च धूपं वस्त्रं च यद्भक्ष्यभोज्यादिकं च / एतत्सर्वं विष्णुप्रीत्यर्थमेवेत्येतद्व्रतं सर्वदा वै करिष्ये
ମୁଁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟାଦି—ଏ ସବୁ କେବଳ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ହେଉ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୁଁ ସଦା ପାଳନ କରିବି।
Verse 21
अवैष्णवान्दूषयिष्ये सदाहं सद्वैष्णवान्पा (ल्लां) लयिष्ये मुरारे / विष्णुद्रुहां छेदयिष्ये च जिह्वां तच्छृण्वतां पूरयिष्ये त्रपूल्काः
ମୁଁ ସର୍ବଦା ଅବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବି ଏବଂ ସଦ୍ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି। ହେ ମୁରାରୀ! ବିଷ୍ଣୁଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ମୁଁ ଛେଦନ କରିବି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାହା ଶୁଣିବେ ସେମାନଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣରେ ତରଳ ସୀସା ଭର୍ତ୍ତି କରିବି।
Verse 22
एतादृशी शक्तिर्ममास्ति देव तव प्रसादाद्ब्र लिनोपि विष्णो / अथापि नाहं स्तवने समर्थः लक्ष्म्या ह्यहं कोटिगुणैर्विहीनः
ହେ ଦେବ! ହେ ମହାବଳୀ ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ହିଁ ମୋର ଏହି ଶକ୍ତି। ତଥାପି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, କାରଣ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ କୋଟି ଗୁଣରେ ହୀନ ଅଟେ।
Verse 23
एतत्स्तोत्रं ह्यर्थयेच्चैव या नः तत्र प्रीतिर्ह्यक्षया मे सदा स्यात् / स्तोत्रं ह्येतत्पाठयन्तीह लोके ते वैष्णवास्ते च हरिप्रियाश्च
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ଫଳ କାମନା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ସ୍ନେହ ସର୍ବଦା ଅକ୍ଷୟ ରହୁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଟନ୍ତି।
Verse 24
कुर्वन्ति ये पठनं नित्यमेव समर्पयिष्यति सदा हरौ च / तेषां हरिः प्रीयते केशवोलं हरौ प्रसन्ने किमलभ्यमस्ति
ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଏହାର ପାଠ କରନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବଦା ହରିଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତି, କେଶବ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଆଉ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ କ’ଣ ବା ଅଲଭ୍ୟ ଅଛି?
Verse 25
एवं स्तुत्वा वलदेवो महात्मा तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिरग्रतो हरेः / सरस्वत्युवाच / को वा रसज्ञो भगवन् मुरारे हरे गुणस्तवनात्कीर्तनाद्वा
ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କରି ମହାତ୍ମା ବଳଦେବ ହାତ ଯୋଡ଼ି ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରବରେ ଛିଡ଼ା ହେଲେ। ତେବେ ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ୍! ହେ ମୁରାରୀ! କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ବା କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା କିଏ ବା ପ୍ରକୃତ ରସଜ୍ଞ ହୋଇପାରିବ?'
Verse 26
अलंबुद्धिं प्राप्नुयाद्देवदेव ब्रह्मादिभिः सर्वदा स्तूयमान / यः कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां देहरतिं छिनत्ति
ହେ ଦେବଦେବ! ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସ୍ତୁତ, ଯେ ପୁରୁଷର କର୍ଣ୍ଣନାଡୀ-ମାର୍ଗେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭବପ୍ରଦ ଦେହାସକ୍ତିକୁ ଛିନ୍ନ କରେ, ସେ ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 27
न केवलं देहरतिं छिनत्त्यसद्गृहक्षेत्रभार्यासुतेषु नित्यम् / पश्वादिरूपेषु धनादिकेषु अनर्घ्यरत्नेषु प्रियं छिनात्ति
ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ଦେହରତିକୁ ନୁହେଁ; ଅସତ୍ ଆସକ୍ତି—ଗୃହ-କ୍ଷେତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା-ସୁତ, ପଶୁ ଆଦି, ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଅନର୍ଘ୍ୟ ରତ୍ନମାନଙ୍କରେ ଥିବା ପ୍ରିୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଛିନ୍ନ କରେ।
Verse 28
अनं तवेदप्रतिपादितोपि लक्ष्मीर्न वै वेद तव स्वरूपम् / चतुर्मुखो नैव वेद न वायुरसौ न वेत्तीति किमत्र चित्रम्
ହେ ଅନନ୍ତ! ବେଦମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?
Verse 29
एतादृशस्य स्तवने क्वास्ति शक्तिर्मम प्रभो ब्रह्मवाय्वोः सकाशात् / शतैर्गुणैः सर्वदा न्यूनतास्ति अतो हरे दयया मां च पाहि
ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏପରି ସ୍ତବନ କରିବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମୁଁ ସଦା ଶତଶଃ ଗୁଣରେ ନ୍ୟୂନ; ତେଣୁ ହେ ହରି, ଦୟାକରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।
Verse 30
एवं स्तुत्वा हरिं सा तु तूष्णीमास खगश्वर / भारती तु तदा स्तोतुं हरिं समुपचक्रमे
ହେ ଖଗେଶ୍ୱର! ଏଭଳି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ମୌନ ହେଲା; ତାପରେ ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ହରିଙ୍କ ସ୍ତବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 31
भारत्युवाच / ब्रह्मेश लक्ष्मीश हरे मुरारे गुणांस्तव श्रद्दधानस्य नित्यम् / तथा स्तुवन्तोस्य विवर्धमानां मतिं च नित्यं विषयेष्वसत्सु
ଭାରତୀ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମେଶ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ, ହେ ହରି ମୁରାରେ! ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୁମ ଗୁଣ ସଦା ବିରାଜ କରୁ। ଏଭଳି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନିତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଅସତ୍, ନଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ପୁଣି କେବେ ଲଗ୍ନ ନ ହେଉ।
Verse 32
कुर्वन्ति वैराग्यममुत्र लोके ततः परं भक्तिदृढां तथैव / ततः परं चैव हरेः प्रसन्नतां कुर्वन्ति नित्यं तव देवदेव
ସେ ପରଲୋକରେ ସେମାନେ ବୈରାଗ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି; ତାପରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭାବନ କରନ୍ତି। ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ, ହେ ଦେବଦେବ, ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 33
तेनापरोक्षं च भवेच्च तस्य अतो गुणानां स्तवने च मे रतिः / सा तु प्रजाता पुरुषस्य नित्यं संसारदुः खं तु तदाच्छिनत्ति
ତାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଅପରୋକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଗୁଣସ୍ତବନରେ ମୋର ରତି। ସେଇ ଭକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷରେ ଜନ୍ମେ, ସେତେବେଳେ ନିତ୍ୟ ସଂସାରଦୁଃଖକୁ ଛିନ୍ନ କରେ।
Verse 34
विच्छिन्नदुः खस्य तदाधिकारिण आनन्दरूपाख्यफलं ददाति / हरेर्गुणानस्तुवतां च पापं तेषां हि पुण्यं च तथा क्षिणोति
ଯାହାର ଦୁଃଖ ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯେ ତାହାର ଅଧିକାରୀ, ତାକୁ ଏହା ‘ଆନନ୍ଦ’ ନାମକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଯେପରି କ୍ଷୟ କରେ, ସେପରି ପୁଣ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ କରେ।
Verse 35
एवं विदित्वा परमो गुरुर्मम वायुर्दयालुर्मम वल्लभश्च / हरेर्गुणान्सर्वगुणप्रसारान्ममैव योग्यान्सुखमुख्यभूतान्
ଏଭଳି ଜାଣି (ମୁଁ ବୁଝେ)—ବାୟୁ ମୋର ପରମ ଗୁରୁ; ଦୟାଳୁ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରିୟ। ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଗୁଣ, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପ୍ରସାର, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—ତାହାରେ ଭକ୍ତିଜନ୍ୟ ସୁଖ ମୁଖ୍ୟ।
Verse 36
उद्धृत्य पुण्येभ्य इवार्तबन्धुः शिवश्च नो द्रुह्यति पुण्यकीर्तिम् / तव प्रसादाच्च श्रियः प्रसादाद्वायोः प्रसादाच्च ममास्ति नित्यम्
ଆର୍ତ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ପରି ସେ ପୁଣ୍ୟବଳେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ; ଶିବ ମଧ୍ୟ ମୋ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ମୋ ସହ ସଦା ରହେ।
Verse 37
यद्यत्करोत्येव सदैव वायुस्तत्तत्करोत्येव सदैव नित्यम् / वायोर्विरोधं न करोति देवः स तद्विरोधं च करोति नित्यम्
ବାୟୁ ଯାହା କିଛି ସଦା କରନ୍ତି, ଦେବତା ମଧ୍ୟ ସେହିଟିକୁ ନିତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଦେବତା ବାୟୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେ ବାୟୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରେ, ସେ ସଦା ବିରୋଧ ଓ ବିଘ୍ନ ପାଏ।
Verse 38
हरेर्विरोधं न करोति वायुर्वायोर्विरोधं न करोति विष्णुः / वायोः प्रसादान्ममनास्ति किञ्चिदतानभावश्च तव प्रसादात्
ବାୟୁ ହରିଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବାୟୁଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବାୟୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ଅଜେୟଭାବ ସୁନିଶ୍ଚିତ।
Verse 39
यथैव मूलं च तथावतारे दुः खादिकं नास्ति समीरणस्य / वायुस्तथान्ये च उभौ मुकुन्दस्तथावतारेषु न दुः खरूपौ
ଯେପରି ସମୀରଣ (ବାୟୁ) ମୂଳସ୍ୱରୂପରେ ଓ ଅବତାର-ପ୍ରକାଶରେ ଦୁଃଖାଦି ନାହିଁ, ସେପରି ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ମୁକୁନ୍ଦ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅବତାରମାନେ କେବେ ଦୁଃଖସ୍ୱରୂପ ନୁହନ୍ତି।
Verse 40
अशक्तवद्दृश्यते वायुदेवः युगानुसारांल्लोकधर्मांस्तु रक्षन् / नरावतारे तत्र देवे मुरारे ह्यशक्तता नेति विचं तनीयम्
ୟୁଗାନୁସାରେ ଲୋକଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ ବାୟୁଦେବ ଅଶକ୍ତ ପରି ଦିଶନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମୁରାରି (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ) ସ୍ୱୟଂ ନରାବତାରରେ ଅବତରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ଅଶକ୍ତତା ନାହିଁ।
Verse 41
अवताररूपे यमदुः खादिकं च न चिन्तनीयं ज्ञानिभिर्देवदेव / अहं कदाचित्सुखनाशप्रदेशे दैत्यांस्तथा मारयितुं गतोस्मि
ହେ ଦେବଦେବ! ଅବତାରରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ଯମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୁଃଖ ଓ ପୀଡାଦାୟକ ‘ଖାଦିକ’ ଉପଦ୍ରବକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନ ଭୟ କରିବା, ନ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ସୁଖନାଶ ପ୍ରଦେଶକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଛି।
Verse 42
नैतावता मम वायोश्च नित्यं दुः खातनं नैव संचितनीयम् / एतादृशोहं स्तवनेनु कास्ति शक्तिर्गुणानां मधुसूदन प्रभो / वायोः सकाशाच्च गुणेन हीना संसाररूपे मुक्तरूपे च देव
ଏମିତି ନୁହେଁ ଯେ ମୁଁ ଏକା, କିମ୍ବା ବାୟୁ ମଧ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦୁଃଖଭାର ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ହେ ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ଏପରି ଥିବାବେଳେ କେବଳ ସ୍ତବନରେ ତୁମ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର କେଉଁଠି? ହେ ଦେବ! ବାୟୁଠାରୁ ମୁଁ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ହୀନ—ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ହେଉ କି ମୁକ୍ତିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 43
एवं स्तुत्वा भारती तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः शेषः प्राञ्जलिः प्राह केशवम्
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ମୌନ ହେଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର। ତାପରେ ଅନନ୍ତଙ୍କ ଅନୁଜ ଶେଷ ହାତ ଯୋଡ଼ି କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 44
शेष उवाच / नाहं च जाने तव पादमूलं रुद्रो न वेत्ति गरुडो न वेद / अहं वाण्याः शतगुणांशहीनो दत्त्वा ह्यायतनं पाहि मां वासुदेव
ଶେଷ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମ ପାଦମୂଳ (ପରମ ଆଧାର) ଜାଣେନି; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଗରୁଡ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି। ମୁଁ ବାଣୀ-ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ଶତଗୁଣ ହୀନ; ତଥାପି ଏହି ଆୟତନ (ଆଧାର/ଆସନ) ଅର୍ପଣ କରି, ହେ ବାସୁଦେବ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
Verse 45
एवं स्तुत्वा सशेषस्तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजो वीशः स्तोतुं समुपचक्रमे
ଏଭଳି ଶେଷ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରି ସମସ୍ତେ ମୌନ ହେଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର। ତାପରେ ସହସା ପ୍ରଭୁ (ବିଷ୍ଣୁ) ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 46
गरुड उवाच / तव पदोः स्तुतिं किं करोम्यहं मम पदांबुजे ह्यर्पितं मनः / कथमहं मुखे पक्षियोनिजः कथमेवङ्गुणा नीडितुं क्षमः
ଗରୁଡ କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦର ସ୍ତୁତି ମୁଁ କିପରି କରିବି? ମୋ ମନ ତ ଆଗରୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପିତ। ମୁଁ ପକ୍ଷୀୟୋନିଜ, ଚଞ୍ଚୁମୁଖ; ଏମିତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କିପରି କରିପାରିବି?
Verse 47
एवं स्तुत्वा तु गरुडस्तूष्णीमास नयान्वितः / तदनन्तरजो रुद्रस्तोतुं समुपचक्रमे
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି, ବିବେକସମ୍ପନ୍ନ ଗରୁଡ ନୀରବ ହେଲେ। ତାହା ପରେ ସତ୍ୱର ରୁଦ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 48
रुद्र उवाच / या वै तवेश भगवन्न विदाम भूमन् भक्तिर्ममास्तु शिवपादसरोजमूले / छन्नापि सा ननु सदा न ममास्ति देव तेनाद्रुहं तव विरुद्धमतः करोमि
ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଈଶ, ହେ ଭଗବନ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମହାନ୍! ମୋର ଭକ୍ତି ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମମୂଳରେ ନିବିଡ଼ ରହୁ। କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବ, ସେ ଭକ୍ତି ଅନ୍ତରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋ ଭିତରେ ରହେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅଦ୍ରୋହୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାର ବିରୋଧରେ କରିବସେ।
Verse 49
सर्वान्न बुद्धिसहितस्य हरे मुरारे का शक्तिरस्ति वचने मम मूढबुद्धेः / वाण्या सदा शतगुणेन विहीनमेनं मां पाहि चेश मम चायतनं च दत्त्वा
ହେ ହରି, ହେ ମୁରାରି—ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ! ମୋ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧିର ବାକ୍ୟରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି? ମୁଁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ସଦା ଶତଗୁଣେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ଈଶ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର ଏବଂ ମୋ ବାଣୀ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଆଶ୍ରୟ (ଆଧାର) ମଧ୍ୟ ଦିଅ।
Verse 50
एवं स्तुत्वा स रुद्रस्तु तूष्णीमास द्विजोत्तमः / शेषानन्तरजा देवी वारुणी वाक्यमब्रवीत्
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ରୁଦ୍ର ନୀରବ ହେଲେ। ତାପରେ ଶେଷ ଓ ଅନନ୍ତ ପରେ ଜନ୍ମିତ ଦେବୀ ବାରୁଣୀ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 51
वारुण्युवाच / लक्ष्मीपते ब्रह्मपते मनोः पतेगिरः पते रुद्रपते नृणां पते / गुणांस्तव स्तोतुमहं समर्था न पार्वती नापि सुपर्णपत्नी
ବାରୁଣୀ କହିଲା—ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ହେ ବ୍ରହ୍ମପତି, ହେ ମନୁପତି, ହେ ବାଣୀପତି, ହେ ରୁଦ୍ରପତି, ହେ ନରାଧିପତି! ତୁମ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 52
शेषादहं दशगुणैर्विहीना मां पाहि नित्यं जगतामधीश
ଶେଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମୁଁ ଦଶଗୁଣେ ଗୁଣହୀନ; ହେ ଜଗଦାଧୀଶ, ମୋତେ ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।
Verse 53
एवं स्तुत्वा वारुणी तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजा ब्राह्मी सौपर्णी ह्युपचक्रमे
ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି ବାରୁଣୀ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ନିରବ ହେଲା। ତାହା ପରେ ସତ୍ୱରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣପୁତ୍ର (ଗରୁଡ)ଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 54
सौपर्ण्युवाच / स्तोतुं गुणांस्तव हरे जगदी शवाचा श्रोतुं हरे तव कथां श्रवणे न शक्तिः / यस्तत्त्वनुं स्मरति देव तव स्वरूपं को वै नु वेद भुवि तं भगवत्पदार्थम्
ସୌପର୍ଣ୍ଣ୍ୟ (ଗରୁଡ) କହିଲେ—ହେ ହରି, ହେ ଜଗଦୀଶ! ମୋ ବାଣୀରେ ତୁମ ଗୁଣ ସ୍ତୁତି କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ହରି, ତୁମ କଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାରେ ମୋ ଶ୍ରବଣର ସାମର୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ହେ ଦେବ, ଯେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରେ, ସେ ଭୁବିରେ ସେଇ ଭଗବତ୍ପଦାର୍ଥ—ପରମ ସତ୍ୟ—କୁ କିପରି ନ ଜାଣିବ?
Verse 55
अतो गुणस्तवने नास्ति शक्तिर्वीन्द्राहदं दशगुणैरवरा च नित्यम्
ଏହେତୁ ତୁମ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମୁଁ ସଦା ଦଶଗୁଣେ ହୀନ।
Verse 56
एवं स्तुत्वा तु सौपर्णी तूष्णीमास खगेश्वर / रुद्रानन्तरजा स्तोतुं गिरिजा तूपचक्रमे
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ସୌପର୍ଣୀ ଗରୁଡ, ଖଗେଶ୍ୱର, ନୀରବ ହେଲେ। ତାପରେ ରୁଦ୍ରାନନ୍ତରଜା ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ) ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 57
पार्वत्युवाच गोविन्द नारायण वासुदेव त्वया हि मे किञ्चिदपि प्रयोजनम् / नास्त्येव स्वामिन्न च नाम वाचा सौभाग्यरूपः सर्वदा एक एव
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ହେ ନାରାୟଣ, ହେ ବାସୁଦେବ! ତୁମ ବିନା ମୋର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଏଠାରେ ତୁମ ଛଡ଼ା ନ ନାମ ଅଛି, ନ ବାଣୀର ଶବ୍ଦ; ତୁମେ ହିଁ ସଦା ସୌଭାଗ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ।
Verse 58
नारायणेति तव नाम च एकमेव वैराग्यभक्तिविभवे परमं समर्थाम् / असंख्यब्रह्मादिकहत्यनाशाने गुर्वङ्गनाकोटिविनाशने च
ତୁମ ନାମର ଏକମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ—“ନାରାୟଣ”—ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତି-ବିଭବ ଦେବାରେ ପରମ ସମର୍ଥ; ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ହତ୍ୟା ପରି ପାପ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ-ଲଂଘନକୁ କୋଟି ସମାନ ମହାପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।
Verse 59
नामाधिकारिणी चाहं गुणानां च महाप्रभो / स्तवने नास्ति मे शक्ती रुद्राद्दशगुणैरहम्
ହେ ମହାପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ନାମମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ; ତଥାପି ତୁମ ସ୍ତବନ କରିବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ—ମୁଁ ରୁଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦଶଗୁଣ ହୀନ।
Verse 60
अवरा च सदास्म्येव नात्र कार्या विचारणा / एवं स्तुत्वा सा गिरिजा स्तूष्णीमास खगेश्वर
ମୁଁ ସଦା ଅବରା—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଗିରିଜା ମଧ୍ୟ ନୀରବ ହେଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର (ଗରୁଡ)!
It is a request for release from egoic appropriation (ahaṅkāra and mamakāra), which fuels bondage by turning experience into possession and identity. The prayer reframes liberation as belonging to Hari rather than owning outcomes—so surrender becomes the stable ground for knowledge, vigilance (apramāda), and devotion.
Sarasvatī describes śravaṇa as transformative cognition: sacred praise enters through hearing, then ‘cuts’ attachment to the body and its cravings, which are presented as the generator of further becoming (punarbhava/saṃsāra). The mechanism is not mere information but reorientation of desire and identity toward Hari.
The text states that those who recite the hymn daily and offer it to Hari become dear to Keśava; when Hari is pleased, nothing is unattainable. This frames the fruit as grace-mediated: the practice culminates in divine favor rather than mechanical merit alone.
She presents nāma as concentrated potency: uttering “Nārāyaṇa” grants bhakti and vairāgya and destroys even grave sins. Within Purāṇic devotion, the name functions as an accessible locus of the Lord’s presence, especially for those lacking elaborate ritual capacity.