Shloka 1

Means to Liberation: Supremacy of Hari, Proper Salutations, and Purāṇic Authority

प्रेतकल्पे मोक्षोपायनिरूपणं नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगणेशायनमः / श्रीलक्ष्मीनृसिंहाय नमः / श्रीदत्तात्रेयाय नमः / श्रीवेदव्यासाय नमः / श्रीहयग्रीवाय नमः / ॐ मल्लानामशनिर्नृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् गोपानां स्वजनो ऽसतां क्षितिभृतां शास्ता स्वपित्रोः शिशुः / मृत्युर्भोजपतेर्विधातृविहित स्तत्त्वं परं योगिनां वृष्णीनां च पतिः सदैव शुशुभे रङ्गे ऽच्युतः साग्रजः

pretakalpe mokṣopāyanirūpaṇaṃ nāmaikonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaṇeśāyanamaḥ / śrīlakṣmīnṛsiṃhāya namaḥ / śrīdattātreyāya namaḥ / śrīvedavyāsāya namaḥ / śrīhayagrīvāya namaḥ / oṃ mallānāmaśanirnṛṇāṃ naravaraḥ strīṇāṃ smaro mūrtimān gopānāṃ svajano 'satāṃ kṣitibhṛtāṃ śāstā svapitroḥ śiśuḥ / mṛtyurbhojapatervidhātṛvihita stattvaṃ paraṃ yogināṃ vṛṣṇīnāṃ ca patiḥ sadaiva śuśubhe raṅge 'cyutaḥ sāgrajaḥ

ପ୍ରେତକଳ୍ପରେ ‘ମୋକ୍ଷୋପାୟ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଊନପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନୃସିଂହାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀଦତ୍ତାତ୍ରେୟାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀବେଦବ୍ୟାସାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀହୟଗ୍ରୀବାୟ ନମଃ। ॐ—ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ଅଗ୍ରଜ ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତ (କୃଷ୍ଣ) ଏପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ: ମଲ୍ଲମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ରସଦୃଶ, ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ସ୍ମର, ଗୋପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଜନ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସକ, ରାଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟନ୍ତା, ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଶୁ, ଭୋଜପତି କଂସ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମତତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ।

प्रेत-कल्पेin the Preta-kalpa
प्रेत-कल्पे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रेतकल्प (प्रातिपदिक; प्रेत + कल्प)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular — 'in the Preta-kalpa section'
मोक्ष-उपाय-निरूपणम्the exposition of means to liberation
मोक्ष-उपाय-निरूपणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्षोपायनिरूपण (प्रातिपदिक; मोक्ष + उपाय + निरूपण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular — title/topic
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; particle indicating 'called/named'
एक-ऊन-पञ्चाशत्तमःforty-ninth
एक-ऊन-पञ्चाशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकोनपञ्चाशत्तम (प्रातिपदिक; एक + ऊन + पञ्चाशत् + तम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ordinal adjective agreeing with अध्यायः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
श्री-गणेशायto Lord Gaṇeśa
श्री-गणेशाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रीगणेश (प्रातिपदिक; श्री + गणेश)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; dative singular
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग; indeclinable interjection used with dative
श्री-लक्ष्मी-नृसिंहायto Śrī Lakṣmī-Nṛsiṃha
श्री-लक्ष्मी-नृसिंहाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रीलक्ष्मीनृसिंह (प्रातिपदिक; श्री + लक्ष्मी + नृसिंह)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; dative singular
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग; salutation particle
श्री-दत्तात्रेयायto Śrī Dattātreya
श्री-दत्तात्रेयाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रीदत्तात्रेय (प्रातिपदिक; श्री + दत्तात्रेय)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; dative singular
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग
श्री-वेदव्यासायto Śrī Vedavyāsa
श्री-वेदव्यासाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रीवेदव्यास (प्रातिपदिक; श्री + वेदव्यास)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; dative singular
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग
श्री-हयग्रीवायto Śrī Hayagrīva
श्री-हयग्रीवाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootश्रीहयग्रीव (प्रातिपदिक; श्री + हयग्रीव)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; dative singular
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग
Om
:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय)
Formमन्त्र-प्रणव; indeclinable sacred syllable
मल्लानाम्of the wrestlers
मल्लानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमल्ल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; genitive plural
अशनिःthunderbolt
अशनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural
नर-वरःbest of men
नर-वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनरवर (प्रातिपदिक; नर + वर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
स्त्रीणाम्of women
स्त्रीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural
स्मरःCupid (love)
स्मरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
मूर्ति-मान्embodied
मूर्ति-मान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्तिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjective meaning 'embodied'
गोपानाम्of the cowherds
गोपानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural
स्व-जनःtheir own kinsman
स्व-जनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वजन (प्रातिपदिक; स्व + जन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
असताम्of the wicked
असताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural — 'of the wicked'
क्षिति-भृताम्of kings (earth-bearers)
क्षिति-भृताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षितिभृत् (प्रातिपदिक; क्षिति + भृत्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural — 'of kings'
शास्ताruler/disciplinarian
शास्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशास्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
स्व-पित्रोःof his own parents
स्व-पित्रोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्वपितृ (प्रातिपदिक; स्व + पितृ)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; genitive dual — 'of his own parents'
शिशुःchild
शिशुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
भोज-पतेःof the Bhoja king
भोज-पतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभोजपति (प्रातिपदिक; भोज + पति)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; genitive singular — 'of the lord of Bhojas'
विधातृ-विहितम्ordained by the Creator
विधातृ-विहितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविधातृविहित (प्रातिपदिक; विधातृ + विहित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjective qualifying तत्त्वम्
तत्त्वम्principle/reality
तत्त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
परम्supreme
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjective qualifying तत्त्वम्
योगिनाम्of yogis
योगिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural
वृष्णीनाम्of the Vṛṣṇis
वृष्णीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवृष्णि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय; conjunction
पतिःlord
पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय; adverb
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय; emphatic particle
शुशुभेshone
शुशुभे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; parasmaipada — 'shone'
रङ्गेin the arena
रङ्गे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular
अच्युतःAcyuta (Kṛṣṇa)
अच्युतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular
स-अग्रजःwith his elder brother
स-अग्रजः:
Sahakaraka (सहकारक)
TypeAdjective
Rootसाग्रज (प्रातिपदिक; स + अग्रज)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adjective used substantively — 'with elder brother'

Narrator/Compiler (Garuda Purana framing; invocatory and eulogistic opening rather than Vishnu–Garuda dialogue)

Concept: The one Lord appears according to the beholder’s disposition—protector, beloved, ruler, death, or supreme truth—revealing His all-pervading sovereignty and intimacy.

Vedantic Theme: Ekaṃ sat—one reality apprehended diversely; īśvara as both immanent and transcendent; the Lord as paramatattva for yogins.

Application: Cultivate a devotional lens (bhāva) and ethical purification so perception of the divine shifts from fear/hostility to refuge and truth.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: arena

Related Themes: Garuda Purana Pretakalpa: chapter framing ‘mokṣopāya-nirūpaṇa’ with maṅgalācaraṇa and Hari-stuti (structural parallel within the text)

G
Ganesha
L
Lakshmi-Nrisimha
D
Dattatreya
V
Vedavyasa
H
Hayagriva
A
Acyuta (Krishna)
B
Balarama
K
Kamsa (Bhojapati)
V
Vrsnis
Y
Yogins

FAQs

It signals a focused teaching section on practical and philosophical means to attain liberation, placed within the Preta-kalpa context where after-death concerns are linked to ultimate release.

Before detailing liberation methods, the text invokes revered deities and praises Acyuta as the supreme reality for yogins—establishing devotion to Viṣṇu/Kṛṣṇa as a guiding framework for mokṣa-oriented instruction.

Begin any study or ritual (including śrāddha-related learning) with reverence and a mokṣa-intent mindset, remembering the Divine as the inner truth and moral compass that disciplines adharma.