Adhyaya 41

Verse 1

श्रीलक्ष्म्युपाख्यानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच हरिं ध्यात्वा हरिर्ब्रह्मन् जगाम ब्रह्मणः सभाम् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वैः सुरगणैः सह

ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନା | ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ହରି (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ |

Verse 2

शीघ्रं गत्वा ब्रह्मलोकं दृष्ट्वा च कमलोद्‍भवम् । प्रणेमुर्देवताः सर्वाः सहेन्द्रा गुरुणा सह

ଶୀଘ୍ର ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ କମଳରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ |

Verse 3

वृत्तान्तं कथयामास सुराचार्यो विधिं प्रति । प्रहस्योवाच तच्छ्रुत्वा महेन्द्रं कमलासनः

ଦେବଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ | ତାହା ଶୁଣି କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ହସି ହସି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ |

Verse 4

ब्रह्मोवाच वत्स मद्वंशजातोऽसि प्रपौत्रो मे विचक्षणः । बृहस्पतेश्च शिष्यस्त्वं सुराणामधिपः स्वयम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ବତ୍ସ! ତୁମେ ମୋ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ମୋର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରପୌତ୍ର | ତୁମେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି |

Verse 5

मातामहश्च दक्षस्ते विष्णुभक्तः प्रतापवान् । कुलत्रयं यस्य शुद्धं कथं सोऽहङ्कृतो भवेत्

ତୁମର ମାତାମହ ପ୍ରତାପୀ ଦକ୍ଷ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତ | ଯାହାର ତିନୋଟି କୁଳ ଏତେ ଶୁଦ୍ଧ, ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହୋଇପାରେ?

Verse 6

माता पतिव्रता यस्य पिता शुद्धो जितेन्द्रियः । मातामहो मातुलश्च कथं सोऽहङ्‌कृतो भवेत्

ଯାହାର ମାତା ପତିବ୍ରତା, ପିତା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଏବଂ ମାତାମହ ଓ ମାମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କିପରି ଅହଂକାରୀ ହୋଇପାରିବ?

Verse 7

जनः पैतृकदोषेण दोषान्मातामहस्य च । गुरुदोषात्त्रिभिर्दोषैर्हरिदोषी भवेद्‌ ध्रुवम्

ମନୁଷ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଦୋଷ, ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୋଷ - ଏହି ତିନୋଟି ଦୋଷ କାରଣରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପରାଧୀ ହୋଇଥାଏ।

Verse 8

सर्वान्तरात्मा भगवान् सर्वदेहेष्ववस्थितः । यस्य देहात्स प्रयाति स शवस्तत्क्षणं भवेत्

ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଯାହାର ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି, ସେହି ଶରୀର ସେହିକ୍ଷଣି ଶବ ହୋଇଯାଏ।

Verse 9

मनोऽहमिन्द्रियेशं च ज्ञानरूपो हि शङ्‌करः । विष्णुप्राणा च प्रकृतिर्बुद्धिर्भगवती सती

ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା) ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଶଙ୍କର ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରାଣ ଏବଂ ସତୀ ଭଗବତୀ ପ୍ରକୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି।

Verse 10

निद्रादयः शक्तयश्च ताः सर्वाः प्रकृतेः कलाः । आत्मनः प्रतिबिम्बश्च जीवो भोगशरीरभृत्

ନିଦ୍ରା ଆଦି ଯେଉଁ ଶକ୍ତିମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେସବୁ ପ୍ରକୃତିର କଳା। ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିବା ଏହି ଜୀବ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ହିଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ।

Verse 11

आत्मनीशे गते देहात्सर्वे यान्ति ससम्भ्रमाः । यथा वर्त्मनि गच्छन्तं नरदेवमिवानुगाः

ଯେପରି ମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସେହିପରି ଶରୀରରୁ ଈଶ୍ୱରରୂପୀ ଆତ୍ମା ବାହାରିଗଲେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

Verse 12

अहं शिवश्च शेषश्च विष्णुर्धर्मो महाविराट् । यूयं यदंशा भक्ताश्च तत्पुष्पं न्यक्कृतं त्वया

ମୁଁ, ଶିବ, ଶେଷନାଗ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ ଓ ମହାବିରାଟ - ଯାହାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ଭକ୍ତ ଆମେ ସମସ୍ତେ, ତାଙ୍କର ସେହି ପୁଷ୍ପକୁ ତୁମେ ଅପମାନିତ କରିଛ।

Verse 13

शिवेन पूजितं पादपद्मं पुष्पेण येन च । तत्र दुर्वाससा दत्तं दैवेन न्यक्कृतं त्वया

ଯେଉଁ ପୁଷ୍ପରେ ଭଗବାନ ଶିବ ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ସେହି ପୁଷ୍ପକୁ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଅନାଦର କଲ।

Verse 14

तत्पुण्यं मस्तके यस्य कृष्णपादाब्जप्रच्युतम् । सर्वेषां च सुराणां च तत्पूजापुरतो भवेत्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଖସିଥିବା ସେହି ପବିତ୍ର ପୁଷ୍ପ ଯାହାର ମସ୍ତକରେ ଥାଏ, ତାର ପୂଜା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥାଏ।

Verse 15

दैवेन वञ्चितस्त्वं हि दैवं च बलवत्तरम् । भाग्यहीनं जनं मूढं को वा रक्षितुमीश्वरः

ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇଛ, କାରଣ ପ୍ରାରବ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ। ସେହି ମୂର୍ଖ ଓ ଭାଗ୍ୟହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?

Verse 16

सा श्रीर्गताधुना कोपात्कृष्णनिर्माल्यवर्जनात् । अधुना गच्छ वैकुण्ठं मया च गुरुणा सह

ସେହି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଅବଜ୍ଞା କରିଥିବାରୁ କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ସହିତ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲ ।

Verse 17

निषेव्य तत्र श्रीनाथं श्रियं प्राप्स्यति मद्वरात् । एवमुक्त्वा च स ब्रह्मा सर्वैः सुरगणैः सह

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀନାଥଙ୍କ ସେବା କରି ତୁମେ ମୋର ବରଦାନରେ ପୁନର୍ବାର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ । ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ...

Verse 18

तत्र गत्वा परब्रह्म भगवन्तं सनातनम् । दृष्ट्वा तेजःस्वरूपं तं प्रज्वलन्तं स्वतेजसा

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ସନାତନ ଭଗବାନ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ଯିଏ ତେଜଃସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲେ ।

Verse 19

ग्रीष्ममध्याह्नमार्तण्डशतकोटिसमप्रभम् । शान्तमनादिमध्यान्तं लक्ष्यीकान्तमनन्तकम्

ସେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ମଧ୍ୟାହ୍ନର ଶତକୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ରହିତ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ ।

Verse 20

चतुर्भुजैः पार्षदैश्च सरस्वत्या युतं प्रभुम् । भक्त्या चतुर्भिर्वेदैश्च गङ्‌गया परिवेष्टितम्

ସେହି ପ୍ରଭୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପାର୍ଷଦ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ତଥା ଚାରି ବେଦ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ ।

Verse 21

तं प्रणेमुः सुराः सर्वे मूर्ध्ना ब्रह्मपुरोगमाः । भक्तिनम्राः साश्रुनेत्रास्तुष्टुवुः परमेश्वरम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ମସ୍ତକ ନତ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ଏବଂ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ରରେ ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କଲେ ।

Verse 22

वृत्तान्तं कथयामास स्वयं ब्रह्मा कृताञ्जलिः । रुरुदुर्देवताः सर्वाः स्वाधिकाराच्चुताश्च ताः

ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଯୋଡ଼ି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣାଇଲେ । ନିଜ ଅଧିକାରରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବା ସେହି ସମସ୍ତ ଦେବତା କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

Verse 23

स ददर्श सुरगणं विपद्‌ग्रस्तं भयाकुलम् । रत्‍नभूषणशून्यं च वाहनादिविवर्जितम्

ସେ (ବିଷ୍ଣୁ) ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଭୟାକୁଳ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରତ୍ନ-ଆଭୂଷଣ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ବାହାନାଦିରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ ।

Verse 24

शोभाशून्यं हतश्रीकं निष्प्रभं सभयं परम् । उवाच कातरं दृष्ट्वा भयभीतिविभञ्जनः

ସେମାନଙ୍କୁ ଶୋଭାହୀନ, ଶ୍ରୀହୀନ, ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ତଥା କାତର ଦେଖି, ଭୟ ବିନାଶକାରୀ ଭଗବାନ କହିଲେ ।

Verse 25

श्रीभगवानुवाच मा भैर्ब्रह्मन् हे सुराश्च भयं किं वो मयि स्थिते । दास्यामि लक्ष्मीमचलां परमैश्वर्यवर्धिनीम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମା! ହେ ଦେବତାଗଣ! ଡର ନାହିଁ । ମୁଁ ଥାଉ ଥାଉ ତୁମର କି ଭୟ? ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ସ୍ଥିର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଦାନ କରିବି ଯିଏ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି ।

Verse 26

किञ्च मद्वचनं किञ्चिच्छ्रूयतां समयोचितम् । हितं सत्यं सारभूतं परिणामसुखावहम्

ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ମୋର କିଛି ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ ଯାହା ସମୟୋଚିତ, ହିତକର, ସତ୍ୟ, ସାରଭୂତ ଏବଂ ପରିଣାମରେ ସୁଖଦାୟକ।

Verse 27

जनाश्चासंख्यविश्वस्था मदधीनाश्च सन्ततम् । यथा तथाहं मद्‍भक्तपराधीनोऽस्वतन्त्रकः

ଯେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସର୍ବଦା ମୋର ଅଧୀନ, ସେହିପରି ମୁଁ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।

Verse 28

यं यं रुष्टो हि मद्‍भक्तो मत्परो हि निरङ्‌कुशः । तद्‌गृहेऽहं न तिष्ठामि पद्मया सह निश्चितम्

ମୋର ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ନିରଙ୍କୁଶ ଭକ୍ତ ଯାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଗୃହରେ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 29

दुर्वासाः शङ्‌करांशश्च वैष्णवो मत्परायणः । तच्छापादागतोऽहं च सलक्ष्मीको हि वो गृहात्

ଦୁର୍ବାସା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅଂଶ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ମୋଠାରେ ପରାୟଣ। ତାଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ଗୃହରୁ ଚାଲିଆସିଛି।

Verse 30

यत्र शङ्‌खध्वनिर्नास्ति तुलसी न शिवार्चनम् । न भोजनं च विप्राणां न पद्मा तत्र तिष्ठति

ଯେଉଁଠାରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ନାହିଁ, ତୁଳସୀ ନାହିଁ, ଶିବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ନାହିଁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଭୋଜନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 31

मद्‍भक्तानां च मे निन्दा यत्र ब्रह्मन् भवेत्सुराः । महारुष्टा महालक्ष्मीस्ततो याति पराभवम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ହେ ଦେବଗଣ! ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଏବଂ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ନିନ୍ଦା ହୁଏ, ସେଠାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ପତନ ଘଟେ।

Verse 32

मद्‍भक्तिहीनो यो मूढो भुङ्क्ते यो हरिवासरे । मम जन्मदिने वापि याति श्रीस्तद्‌गृहादपि

ଯେଉଁ ମୂର୍ଖ ମୋର ଭକ୍ତିରୁ ହୀନ ଏବଂ ଯିଏ ଏକାଦଶୀ କିମ୍ବା ମୋର ଜନ୍ମଦିନରେ ଭୋଜନ କରେ, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

Verse 33

मन्नामविक्रयी यश्च विक्रीणाति स्वकन्यकाम् । यत्रातिथिर्न भुङ्‌क्ते च मत्प्रिया याति तद्‌गृहात्

ଯିଏ ମୋ ନାମକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଯିଏ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅତିଥି ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୋର ପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସେହି ଗୃହରୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

Verse 34

यो विप्रः पुंश्चलीपुत्रो महापापी च तत्पतिः । पापिनो यो गृहं याति शूद्रश्राद्धान्नभोजकः

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳଟା ସ୍ତ୍ରୀର ପୁତ୍ର, ଯେଉଁ ମହାପାପୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ପାପୀର ଗୃହକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଯିଏ ଶୂଦ୍ରର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ...

Verse 35

महारुष्टा ततो याति मन्दिरात्कमलालया । शूद्राणां शवदाही च भाग्यहीनो द्विजाधमः

...ତାଙ୍କ ଗୃହରୁ କମଳାଳୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଶବଦାହ କରୁଥିବା ସେହି ଦ୍ୱିଜାଧମ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଅଟେ।

Verse 36

याति रुष्टा तद्‌गृहाच्च देवाः कमलवासिनी । शूद्राणां सूपकारी यो ब्राह्मणो वृषवाहकः

ହେ ଦେବଗଣ! ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଷେଇ କରେ କିମ୍ବା ବଳଦ ଗାଡ଼ି ଚଳାଏ, ତା’ ଗୃହରୁ କମଳବାସିନୀ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ।

Verse 37

तत्तोयपानभीता च कमला याति तद्‌गृहात् । अशुद्धहृदयः क्रूरो हिंसको निन्दको द्विजः

ତା’ ହାତରୁ ଜଳ ପାନ କରିବା ଭୟରେ କମଳା ତା’ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଅଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ, କ୍ରୂର, ହିଂସକ ଓ ନିନ୍ଦୁକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 38

ब्राह्मणः शूद्रयाजी च याति देवी च तद्‌गृहात् । अवीरान्नं च यो भुङ्‌क्ते तस्माद्याति जगत्प्रसूः

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦେବୀ ତା’ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଯିଏ 'ଅବୀରା' (ସ୍ୱାମୀ-ପୁତ୍ରହୀନ ସ୍ତ୍ରୀ) ର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ଜଗଜ୍ଜନନୀ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 39

तृणं छिनत्ति नखरैस्तैर्वा यो विलिखेन्महीम् । निराशो ब्राह्मणो यत्र तद्‌गृहाद्याति मत्प्रिया

ଯିଏ ନଖରେ ଘାସ କାଟେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀକୁ କୋରନ୍ତି, ଅଥବା ଯେଉଁ ଗୃହରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରୁ ମୋର ପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ।

Verse 40

सूर्योदये द्विजो भुङ्‌क्ते दिवास्वापी च ब्राह्मणः । दिवा मैथुनकारी च यस्तस्माद्याति मत्प्रिया

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଭୋଜନ କରେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିନରେ ଶୋଇଥାଏ କିମ୍ବା ଯିଏ ଦିନରେ ମୈଥୁନ କରେ, ତାକୁ ମୋର ପ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 41

आचारहीनो विप्रो यो यश्च शूद्रप्रतिग्रही । अदीक्षितो हि यो मूढस्तस्माद्वै याति मत्प्रिया

ଯେଉଁ ବିପ୍ର ଆଚାରହୀନ, ଯିଏ ଶୂଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ, ତାକୁ ମୋର ପ୍ରିୟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 42

स्निग्धपादश्च नग्नो हि यः शेते ज्ञानदुर्बलः । शश्वद्वदति वाचालो याति सा तद्‌गृहात्सती

ଯିଏ ଓଦା ପାଦରେ କିମ୍ବା ନଗ୍ନ ହୋଇ ଶୋଇଥାଏ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଯିଏ ନିରନ୍ତର ବକବକ କରୁଥିବା ବାଚାଳ, ସେହି ସତୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ତା’ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 43

शिरस्नातस्तु तैलेन योऽन्याङ्‌गं समुपस्पृशेत् । स्वाङ्‌गं च वादयेद्वाद्यं रुष्टा सा याति तद्‌गृहात्

ଯିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଲଗାଇ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, କିମ୍ବା ଯିଏ ନିଜ ଶରୀରକୁ ବାଦ୍ୟ ପରି ବଜାଏ, ତା’ ଗୃହରୁ ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ।

Verse 44

व्रतोपवासहीनो यः सन्ध्याहीनोऽशुचिर्द्विजः । विष्णुभक्तिविहीनस्तु तस्माद्याति च मत्प्रिया

ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରତ-ଉପବାସହୀନ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ, ତଥା ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ, ତାକୁ ମୋର ପ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 45

ब्राह्मणं निन्दयेद्यो हि तं च यो द्वेष्टि सन्ततम् । जीवहिंस्रो दयाहीनो याति सर्वप्रसूस्ततः

ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିରନ୍ତର ଦ୍ୱେଷ ରଖେ, ଯିଏ ଜୀବହିଂସକ ଓ ଦୟାହୀନ, ତାକୁ ସର୍ବପ୍ରସୂ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Verse 46

यत्र यत्र हरेरर्चा हरेरुत्कीर्तनं तथा । तत्र तिष्ठति सा देवी सर्वमङ्‌गलमङ्‌गला

ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳମଙ୍ଗଳା ସେହି ଦେବୀ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

Verse 47

यत्र प्रशंसा कृष्णस्य तद्‍भक्तस्य पितामह । सा च कृष्णप्रिया देवी तत्र तिष्ठति सन्ततम्

ହେ ପିତାମହ! ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ, ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟା ସେହି ଦେବୀ ସର୍ବଦା ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

Verse 48

यत्र शङ्‌खध्वनिः शङ्‌खः शिला च तुलसीदलम् । तत्सेवा वन्दनं ध्यानं तत्र सा परितिष्ठति

ଯେଉଁଠାରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି, ଶଙ୍ଖ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଓ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଥାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ସେବା, ବନ୍ଦନା ଓ ଧ୍ୟାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 49

शिवलिङ्‌गार्चनं यत्र तस्य चोत्कीर्तनं शुभम् । दुर्गार्चनं तद्‌गुणाश्च तत्र पद्मनिवासिनी

ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ପୂଜା ଓ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପଦ୍ମନିବାସିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

Verse 50

विप्राणां सेवनं यत्र तेषां च भोजनं शुभम् । अर्चनं सर्वदेवानां तत्र पद्ममुखी सती

ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ, ସେଠାରେ ପଦ୍ମମୁଖୀ ସତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

Verse 51

इत्युक्त्वा च सुरान्सर्वान् रमामाह रमापतिः । क्षीरोदसागरे जन्म कलयाकलयेति च

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି କହି ରମାପତି ବିଷ୍ଣୁ ରମାଙ୍କୁ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) କହିଲେ—'ତୁମେ ତୁମର କଳାର ଅଂଶରେ କ୍ଷୀର ସାଗରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କର।'

Verse 52

इत्युक्त्वा तां जगन्नाथो ब्रह्माणं पुनराह च । मथित्वा सागरं लक्ष्मीं देवेभ्यो देहि पद्मज

ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହି ଜଗନ୍ନାଥ ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପଦ୍ମଜ! ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କର।'

Verse 53

इत्युक्त्वा कमलाकान्तो जगामान्तःपुरं मुने । देवाश्चिरेण कालेन ययुः क्षीरोदसागरम्

ହେ ମୁନେ! ଏପରି କହି କମଳାକାନ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦେବତାମାନେ କ୍ଷୀର ସାଗରକୁ ଗଲେ।

Verse 54

मन्थानं मन्दरं कृत्वा कूर्मं कृत्वा च भाजनम् । कृत्वा शेषं मन्थपाशं ममन्थुरसुराः सुराः

ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମନ୍ଥନ ଦଣ୍ଡ, କୂର୍ମକୁ ଆଧାର ଓ ଶେଷନାଗକୁ ମନ୍ଥନ ରଜ୍ଜୁ କରି ଅସୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କଲେ।

Verse 55

धन्वन्तरिं च पीयूषमुच्चैःश्रवसमीप्सितम् । नानारत्‍नं हस्तिरत्‍नं प्रापुर्लक्ष्मीं सुदर्शनम्

ସେମାନେ ଧନ୍ୱନ୍ତରି, ଅମୃତ, ବାଞ୍ଛିତ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ା, ନାନା ରତ୍ନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 56

वनमालां ददौ सा च क्षीरोदशायिने मुने । सर्वेश्वराय रम्याय विष्णवे वैष्णवी सती

ହେ ମୁନି! ସେହି ସତୀ ବୈଷ୍ଣବୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରିଥିବା, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଓ ମନୋହର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବନମାଳା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 57

देवैः स्तुता पूजिता च ब्रह्मणा शङ्‌करेण च । ददौ दृष्टिं सुरगृहे ब्रह्मशापविमोचनात्

ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦେବଲୋକ ଉପରେ ନିଜର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ।

Verse 58

प्रापुर्देवाः स्वविषयं दैत्यग्रस्तं भयङ्‌करम् । महालक्ष्मीप्रसादेन वरदानेन नारद

ହେ ନାରଦ! ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ଓ ବରଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ନିଜର ଭୟଙ୍କର ରାଜ୍ୟସବୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 59

इत्येवं कथितं सर्वं लक्ष्म्युपाख्यानमुत्तमम् । सुखदं सारभूतं च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣାଇଲି, ଯାହା ସୁଖଦାୟକ ଓ ସାରଭୂତ। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे श्रीलक्ष्म्युपाख्यानवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଳୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ସଂହିତାର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଉପାଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।