Adhyaya 27

Verse 1

सावित्र्युपाख्याने यमसावित्रीसंवादवर्णनम् श्रीनारायण उवाव स्तुत्वानेन सोऽश्वपतिः सम्पूज्य विधिपूर्वकम् । ददर्श तत्र तां देवीं सहस्रार्कसमप्रभाम्

ସାବିତ୍ରୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଯମ-ସାବିତ୍ରୀ ସମ୍ବାଦ ବର୍ଣ୍ଣନା । ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରି ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ରାଜା ଅଶ୍ୱପତି ସେଠାରେ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ।

Verse 2

उवाच सा च राजानं प्रसन्ना सस्मिता सती । यथा माता स्वपुत्रं च द्योतयन्ती दिशस्त्विषा

ସେହି ସତୀ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ସହ ରାଜାଙ୍କୁ ସେପରି କହିଲେ ଯେପରି ମାତା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ଦିଗବିଦିଗ ଆଲୋକିତ କଲେ ।

Verse 3

सावित्र्युवाच जानाम्यहं महाराज यत्ते मनसि वाञ्छितम् । वाञ्छितं तव पत्‍न्याश्च सर्वं दास्यामि निश्चितम्

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ: ହେ ମହାରାଜ! ଆପଣଙ୍କ ମନରେ କି ଅଭିଳାଷ ଅଛି ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ । ଆପଣଙ୍କର ଓ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଯାହା କିଛି ଇଚ୍ଛା, ତାହା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କରିବି ।

Verse 4

साध्वी कन्याभिलाषं च करोति तव कामिनी । त्वं प्रार्थयसि पुत्रं च भविष्यति क्रमेण च

ଆପଣଙ୍କ ସାଧ୍ୱୀ ପତ୍ନୀ କନ୍ୟା ଅଭିଳାଷ କରୁଛନ୍ତି ଓ ଆପଣ ପୁତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଉଭୟ କ୍ରମଶଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ।

Verse 5

इत्युक्त्वा सा तदा देवी ब्रह्मलोकं जगाम ह । राजा जगाम स्वगृहं तत्कन्याऽऽदौ बभूव ह

ଏହା କହି ସେହି ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଗମନ କଲେ । ରାଜା ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ ଓ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେଲା ।

Verse 6

आराधनाच्च सावित्र्या बभूव कमला परा । सावित्रीति च तन्नाम चकाराश्वपतिर्नृपः

ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସଦୃଶ ଏକ ପରମ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେଲେ । ରାଜା ଅଶ୍ୱପତି ତାଙ୍କ ନାମ ସାବିତ୍ରୀ ରଖିଲେ ।

Verse 7

कालेन सा वर्धमाना बभूव च दिने दिने । रूपयौवनसम्पन्ना शुक्ले चन्द्रकला यथा

ସମୟ କ୍ରମେ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ।

Verse 8

सा वरं वरयामास द्युमत्सेनात्मजं तदा । सत्यवन्तं सत्यशीलं नानागुणसमन्वितम्

ସେତେବେଳେ ସେ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟବାନଙ୍କୁ ପତି ରୂପେ ବରଣ କଲେ, ଯିଏ ସତ୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ଅନେକ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ।

Verse 9

राजा तस्मै ददौ तां च रत्‍नभूषणभूषिताम् । सोऽपि सार्धं कौतुकेन तां गृहीत्वा गृहं ययौ

ରାଜା ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ ।

Verse 10

स च संवत्सरेऽतीते सत्यवान् सत्यविक्रमः । जगाम फलकाष्ठार्थं प्रहर्षं पितुराज्ञया

ଏକ ବର୍ଷ ବିତିଯିବା ପରେ, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ସତ୍ୟବାନ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଫଳ ଓ କାଷ୍ଠ ଆହରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ବନକୁ ଗଲେ ।

Verse 11

जगाम साध्वी तत्पश्चात्सावित्री दैवयोगतः । निपत्य वृक्षाद्दैवेन प्राणांस्तत्याज सत्यवान्

ସାଧ୍ୱୀ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦୈବଯୋଗରୁ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ । ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବୃକ୍ଷରୁ ପଡ଼ିଯିବା କାରଣରୁ ସତ୍ୟବାନ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ ।

Verse 12

यमस्तं पुरुषं दृष्ट्वा बद्ध्वाङ्‌गुष्ठसमं मुने । गृहीत्वा गमनं चक्रे तत्पश्चात्प्रययौ सती

ହେ ମୁନେ! ଯମରାଜ ସେହି ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ପ୍ରମାଣ ପୁରୁଷକୁ (ଆତ୍ମାକୁ) ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ସେହି ସତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ ।

Verse 13

पश्चात्तां सुदतीं दृष्ट्वा यमः संयमनीपतिः । उवाच मधुरं साध्वीं साधूनां प्रवरो महान्

ପଛରେ ଆସୁଥିବା ସେହି ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟା ସାଧ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସଂଯମନୀର ପତି ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାନ ଯମରାଜ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ ।

Verse 14

धर्मराज उवाच अहो क्व यासि सावित्रि गृहीत्वा मानुषीं तनुम् । यदि यास्यसि कान्तेन सार्धं देहं तदा त्यज

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ: ହେ ସାବିତ୍ରୀ! ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରି କେଉଁଆଡ଼େ ଯାଉଛ? ଯଦି ତୁମେ ପତିଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କର ।

Verse 15

गन्तुं मर्त्यो न शक्नोति गृहीत्वा पाञ्चभौतिकम् । देहं च मम लोकं च नश्वरं नश्वरः सदा

କୌଣସି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ପାଞ୍ଚଭୌତିକ ଶରୀର ନେଇ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହି ଦେହ ନଶ୍ୱର ଏବଂ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ସର୍ବଦା ବିନାଶର ଅଧୀନ ।

Verse 16

भर्तुस्ते पूर्णकालो वै बभूव भारते सति । स्वकर्मफलभोगार्थं सत्यवान् याति मद्‌गृहम्

ହେ ସତୀ! ଭାରତବର୍ଷରେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ସତ୍ୟବାନ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ମୋ ଗୃହକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।

Verse 17

कर्मणा जायते जन्तुः कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दुःखं भयं शोकः कर्मणैव प्रणीयते

ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୁଏ ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିଲୀନ ହୁଏ। ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 18

कर्मणेन्द्रो भवेज्जीवो ब्रह्मपुत्रः स्वकर्मणा । स्वकर्मणा हरेर्दासो जन्मादिरहितो भवेत्

ଜୀବ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ହୁଏ। ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଜନ୍ମରହିତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଦାସ ହୁଏ।

Verse 19

स्वकर्मणा सर्वसिद्धिममरत्वं लभेद्‌ ध्रुवम् । लभेत्स्वकर्मणा विष्णोः सालोक्यादिचतुष्टयम्

ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଓ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଲୋକ୍ୟାଦି ଚତୁର୍ବିଧ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

Verse 20

सुरत्वं च मनुत्वं च राजेन्द्रत्वं लभेन्नरः । कर्मणा च शिवत्वं च गणेशत्वं तथैव च

ମନୁଷ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ, ମନୁତ୍ୱ ଓ ରାଜେନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଶିବତ୍ୱ ଓ ଗଣେଶତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 21

कर्मणा च मुनीन्द्रत्वं तपस्वित्वं स्वकर्मणा । स्वकर्मणा क्षत्रियत्वं वैश्यत्वं च स्वकर्मणा

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୱିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବୈଶ୍ୟତ୍ୱ ମିଳେ।

Verse 22

कर्मणैव च म्लेच्छत्वं लभते नात्र संशयः । स्वकर्मणा जङ्‌गमत्वं शैलत्वं च स्वकर्मणा

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମନୁଷ୍ୟ ମ୍ଲେଚ୍ଛତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଙ୍ଗମତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୈଳତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 23

कर्मणा राक्षसत्वं च किन्नरत्वं स्वकर्मणा । कर्मणैवाधिपत्यं च वृक्षत्वं च स्वकर्मणा

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କିନ୍ନରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆଧିପତ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବୃକ୍ଷତ୍ୱ ମିଳେ।

Verse 24

कर्मणैव पशुत्वं च वनजीवी स्वकर्मणा । कर्मणा क्षुद्रजन्तुत्वं कृमित्वं च स्वकर्मणा

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପଶୁତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବନଜୀବୀ ହେବା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୁଦ୍ର ଜନ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୃମିତ୍ୱ ମିଳେ।

Verse 25

दैतेयत्वं दानवत्वमसुरत्वं स्वकर्मणा । इत्येतदुक्त्वा सावित्रीं विरराम स वै यमः

ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟତ୍ୱ, ଦାନବତ୍ୱ ଓ ଅସୁରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହା କହି ଯମରାଜ ନୀରବ ହେଲେ।

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे सावित्र्युपाख्याने यमसावित्रीसंवादवर्णनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଳୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂହିତାର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ ସାବିତ୍ରୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଯମ-ସାବିତ୍ରୀ ସମ୍ବାଦ ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ସପ୍ତବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।