Adhyaya 2

Verse 1

पञ्चप्रकृतितद्‍भर्तृगणोत्पत्तिवर्णनम् नारद उवाच समासेन श्रुतं सर्वं देवीनां चरितं प्रभो । विबोधनाय बोधस्य व्यासेन वक्तुमर्हसि

(ପଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପତିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ) ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ଶୁଣିଲି। ଏବେ ମୋର ଜ୍ଞାନର ବୋଧ ପାଇଁ ଆପଣ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 2

सृष्टेराद्या सृष्टिविधौ कथमाविर्बभूव ह । कथं वा पञ्चधा भूता वद वेदविदांवर

ହେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସୃଷ୍ଟି-ବିଧାନ ସମୟରେ ସେହି ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ହେଲେ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 3

भूता ययांशकलया तया त्रिगुणया भवे । व्यासेन तासां चरितं श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम्

ସେହି ତ୍ରିଗୁଣମୟୀ ଦେବୀଙ୍କର ଯେଉଁ ଅଂଶ ଓ କଳାରୁ ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ଦେବୀମାନେ ହେଲେ, ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ସେମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 4

तासां जन्मानुकथनं पूजाध्यानविधिं बुध । स्तोत्रं कवचमैश्वर्यं शौर्यं वर्णय मङ्‌गलम्

ହେ ବିଦ୍ୱାନ! ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମର ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ ବିଧି, ସ୍ତୋତ୍ର, କବଚ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 5

श्रीनारायण उवाच नित्य आत्मा नभो नित्यं कालो नित्यो दिशो यथा । विश्वानां गोलकं नित्यं नित्यो गोलोक एव च

ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯେପରି ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟ, ଆକାଶ ନିତ୍ୟ, କାଳ ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟ; ସେହିପରି ବିଶ୍ୱଗୋଲକ ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଗୋଲୋକ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ।

Verse 6

तदेकदेशो वैकुण्ठो नम्रभागानुसारकः । तथैव प्रकृतिर्नित्या ब्रह्मलीला सनातनी

ବୈକୁଣ୍ଠ ତାହାର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ନିମ୍ନ ଭାગରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହିପରି ପ୍ରକୃତି ନିତ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଲୀଳା ସନାତନୀ।

Verse 7

यथाग्नौ दाहिका चन्द्रे पद्मे शोभा प्रभा रवौ । शश्वद्युक्ता न भिन्ना सा तथा प्रकृतिरात्मनि

ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିକା ଶକ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ କମଳରେ ଶୋଭା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭା ଥାଏ—ଯାହା ସର୍ବଦା ଅଭିନ୍ନ—ସେହିପରି ପରମାତ୍ମାରେ ପ୍ରକୃତି ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 8

विना स्वर्णं स्वर्णकारः कुण्डलं कर्तुमक्षमः । विना मृदा घटं कर्तुं कुलालो हि नहीश्वरः

ସୁନା ବିନା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକାର କୁଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବାକୁ ଅକ୍ଷମ। ମାଟି ବିନା କୁମ୍ଭାର ମାଠିଆ ତିଆରି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 9

न हि क्षमस्तथात्मा च सृष्टिं स्रष्टुं तया विना । सर्वशक्तिस्वरूपा सा यया च शक्तिमान्सदा

ସେହିପରି ପରମାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିନା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି। ସେ ସର୍ବଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବଦା ଶକ୍ତିମାନ।

Verse 10

ऐश्वर्यवचनः शश्च क्तिः पराक्रम एव च । तत्स्वरूपा तयोर्दात्री सा शक्तिः परिकीर्तिता

'ଶ' ଶବ୍ଦ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ବାଚକ ଏବଂ 'କ୍ତି' ପରାକ୍ରମର। ଯିଏ ଏହି ଉଭୟର ସ୍ୱରୂପ ଓ ଦାତ୍ରୀ, ସେ 'ଶକ୍ତି' ଭାବରେ ପରିଚିତା।

Verse 11

ज्ञानं समृद्धिः सम्पत्तिर्यशश्चैव बलं भगः । तेन शक्तिर्भगवती भगरूपा च सा सदा

ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି, ସମ୍ପତ୍ତି, ଯଶ ଏବଂ ବଳ 'ଭଗ' କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଶକ୍ତି 'ଭଗବତୀ' ଏବଂ ସେ ସର୍ବଦା ଭଗରୂପା।

Verse 12

तया युक्तः सदात्मा च भगवांस्तेन कथ्यते । स च स्वेच्छामयो देवः साकारश्च निराकृतिः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ପରମାତ୍ମା 'ଭଗବାନ' କୁହାଯାନ୍ତି। ସେହି ଦେବ ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୟ ଏବଂ ସାକାର ଓ ନିରାକାର ଉଭୟ।

Verse 13

तेजोरूपं निराकारं ध्यायन्ते योगिनः सदा । वदन्ति च परं ब्रह्म परमानन्दमीश्वरम्

ଯୋଗୀମାନେ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କର ତେଜୋମୟ ନିରାକାର ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରବ୍ରହ୍ମ, ପରମାନନ୍ଦ ଏବଂ ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି।

Verse 14

अदृश्यं सर्वद्रष्टारं सर्वज्ञं सर्वकारणम् । सर्वदं सर्वरूपं तं वैष्णवास्तन्न मन्वते

ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବକାରଣ, ସର୍ବଦାତା ଏବଂ ସର୍ବରୂପ। କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ କେବଳ ତାହା (ନିରାକାର) ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 15

वदन्ति चैव ते कस्य तेजस्तेजस्विना विना । तेजोमण्डलमध्यस्थं ब्रह्म तेजस्विनं परम्

ସେମାନେ କହନ୍ତି, ତେଜସ୍ୱୀ ବିନା ତେଜ କିପରି ହୋଇପାରେ? ସେମାନେ ତେଜୋମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁରୁଷ ବୋଲି ମାନନ୍ତି।

Verse 16

स्वेच्छामयं सर्वरूपं सर्वकारणकारणम् । अतीव सुन्दरं रूपं बिभ्रतं सुमनोहरम्

ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୟ, ସର୍ବରୂପ, ସର୍ବ କାରଣର କାରଣ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 17

किशोरवयसं शान्तं सर्वकान्तं परात्परम् । नवीननीरदाभासधामैकं श्यामविग्रहम्

ସେ କିଶୋର ବୟସ୍କ, ଶାନ୍ତ, ସର୍ବପ୍ରିୟ ଏବଂ ପରାତ୍ପର। ତାଙ୍କର ଶ୍ୟାମ ଶରୀର ନୂତନ ମେଘ ପରି କାନ୍ତିମୟ ଏବଂ ତେଜର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର।

Verse 18

शरन्मध्याह्नपद्मौघशोभामोचनलोचनम् । मुक्ताच्छविविनिन्द्यैकदन्तपंक्तिमनोरमम्

ତାଙ୍କର ନେତ୍ର ଶରତ ଋତୁର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପଦ୍ମର ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ କରେ। ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତପଂକ୍ତି ମୁକ୍ତାର ଚମକକୁ ଉପହାସ କରେ।

Verse 19

मयूरपिच्छचूडं च मालतीमाल्यमण्डितम् । सुनसं सस्मितं कान्तं भक्तानुग्रहकारणम्

ସେ ମୟୂର ଚୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ମାଳତୀ ମାଳାରେ ମଣ୍ଡିତ। ତାଙ୍କର ନାସିକା ସୁନ୍ଦର, ମୁଖ ସସ୍ମିତ ଓ କାନ୍ତିମୟ ଏବଂ ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 20

ज्वलदग्निविशुद्धैकपीतांशुकसुशोभितम् । द्विभुजं मुरलीहस्तं रत्‍नभूषणभूषितम्

ସେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ପୀତାମ୍ବରରେ ସୁଶୋଭିତ। ସେ ଦ୍ୱିଭୁଜ, ହାତରେ ମୁରଲୀ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 21

सर्वाधारं च सर्वेशं सर्वशक्तियुतं विभुम् । सर्वैश्वर्यप्रदं सर्वस्वतन्त्रं सर्वमङ्‌गलम्

ସେ ସର୍ବାଧାର, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଓ ବିଭୁ। ସେ ସର୍ବଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ, ସର୍ବସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ।

Verse 22

परिपूर्णतमं सिद्धं सिद्धेशं सिद्धिकारकम् । ध्यायन्ते वैष्णवाः शश्वद्देवदेवं सनातनम्

ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସେହି ସନାତନ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯିଏ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତମ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଦାତା।

Verse 23

जन्ममृत्युजराव्याधिशोकभीतिहरं परम् । ब्रह्मणो वयसा यस्य निमेष उपचर्यते

ସେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା, ବ୍ୟାଧି, ଶୋକ ଓ ଭୟ ହରଣକାରୀ ପରମ ପୁରୁଷ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ ଯାହାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ନିମେଷ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 24

स चात्मा स परं ब्रह्म कृष्ण इत्यभिधीयते । कृषिस्तद्‍भक्तिवचनो नश्च तद्दास्यवाचकः

ସେ ହିଁ ଆତ୍ମା ଓ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାଙ୍କୁ 'କୃଷ୍ଣ' କୁହାଯାଏ। 'କୃଷ୍' ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଏବଂ 'ଣ' ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ ଦାସ୍ୟର ବାଚକ।

Verse 25

भक्तिदास्यप्रदाता यः स च कृष्णः प्रकीर्तितः । कृषिश्च सर्ववचनो नकारो बीजमेव च

ଯିଏ ଭକ୍ତି ଓ ଦାସ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ସେହିଁ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ । 'କୃଷ୍' ଶବ୍ଦ ସର୍ବବାଚକ ଏବଂ 'ଣ' ଅକ୍ଷର ବୀଜ ସ୍ୱରୂପ ।

Verse 26

स कृष्णः सर्वस्रष्टाऽऽदौ सिसृक्षन्नेक एव च । सृष्ट्युन्मुखस्तदंशेन कालेन प्रेरितः प्रभुः

ସେହି କୃଷ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସର୍ବସ୍ରଷ୍ଟା ଥିଲେ । ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜର ଅଂଶ 'କାଳ' ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ସୃଷ୍ଟି ଅଭିମୁଖୀ ହେଲେ ।

Verse 27

स्वेच्छामयः स्वेच्छया च द्विधारूपो बभूव ह । स्त्रीरूपो वामभागांशो दक्षिणांशः पुमान्स्मृतः

ସ୍ୱେଚ୍ଛାମୟ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ । ତାଙ୍କର ବାମ ଭାଗ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ପୁରୁଷ ରୂପ ଭାବରେ ପରିଚିତ ।

Verse 28

तां ददर्श महाकामी कामाधारां सनातनः । अतीव कमनीया च चारुपङ्‌कजसन्निभाम्

ସେହି ସନାତନ ପ୍ରଭୁ କାମର ଆଧାରଭୂତା ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମନୀୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ ।

Verse 29

चन्द्रबिम्बविनिन्द्यैकनितम्बयुगलां पराम् । सुचारुकदलीस्तम्भनिन्दितश्रोणिसुन्दरीम्

ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବର ଶୋଭା ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିଲା । ତାଙ୍କର ଜଙ୍ଘ ସୁନ୍ଦର କଦଳୀ ସ୍ତମ୍ଭର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ତିରସ୍କାର କରୁଥିଲା ।

Verse 30

श्रीयुक्तश्रीफलाकारस्तनयुग्ममनोरमाम् । पुष्पजुष्टां सुवलितां मध्यक्षीणां मनोहराम्

ସେ ଶ୍ରୀଫଳ (ବେଲ) ସଦୃଶ ସ୍ତନଯୁଗଳରେ ମନୋହର ଥିଲେ । ପୁଷ୍ପରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ସୁନ୍ଦର ବଳୟ ଯୁକ୍ત ଏବଂ କ୍ଷୀଣ କଟି ବିଶିଷ୍ଟା ସେହି ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲେ ।

Verse 31

अतीव सुन्दरीं शान्तां सस्मितां वक्रलोचनाम् । वह्निशुद्धांशुकाधारां रत्‍नभूषणभूषिताम्

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶାନ୍ତ, ମନ୍ଦ ହାସ୍ୟମୟୀ ଏବଂ ବକ୍ରଲୋଚନା ଥିଲେ । ସେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ ।

Verse 32

शश्वच्चक्षुश्चकोराभ्यां पिबन्तीं सततं मुदा । कृष्णस्य मुखचन्द्रं च चन्द्रकोटिविनिन्दितम्

ସେ ନିଜର ଚକୋର ସଦୃଶ ନେତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନତାର ସହ ନିରନ୍ତର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେହି ମୁଖ-ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରେ ।

Verse 33

कस्तूरीबिन्दुना सार्धमधश्चन्दनबिन्दुना । समं सिन्दूरबिन्दुं च भालमध्ये च बिभ्रतीम्

ତାଙ୍କ ଲଲାଟ ମଧ୍ୟରେ ସିନ୍ଦୂର ବିନ୍ଦୁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଯାହା ସହିତ କସ୍ତୂରୀ ବିନ୍ଦୁ ଏବଂ ତା’ ତଳେ ଚନ୍ଦନ ବିନ୍ଦୁ ଲାଗିଥିଲା ।

Verse 34

वक्रिमं कबरीभारं मालतीमाल्यभूषितम् । रत्‍नेन्द्रसारहारं च दधतीं कान्तकामुकीम्

ମାଳତୀ ମାଳାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ତାଙ୍କର କୁଞ୍ଚିତ କେଶପାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନହାର ଧାରଣ କରି ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟତମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲେ ।

Verse 35

कोटिचन्द्रप्रभामृष्टपुष्टशोभासमन्विताम् । गमनेन राजहंसगजगर्वविनाशिनीम्

କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭା ସଦୃଶ ସେହି ଦେବୀ ନିଜର ଗତି ଦ୍ୱାରା ରାଜହଂସ ଓ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।

Verse 36

दृष्ट्वा तां तु तया सार्धं रासेशो रासमण्डले । रासोल्लासे सुरसिको रासक्रीडाञ्चकार ह

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରସେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ପରମ ରସିକ, ଆନନ୍ଦରେ ରାସମଣ୍ଡଳରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରାସକ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 37

नानाप्रकारशृङ्‌गारं शृङ्‌गारो मूर्तिमानिव । चकार सुखसम्भोगं यावद्वै ब्रह्मणो दिनम्

ସାକ୍ଷାତ ଶୃଙ୍ଗାର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି, ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ସମ୍ଭୋଗ କଲେ।

Verse 38

ततः स च परिश्रान्तस्तस्या योनौ जगत्पिता । चकार वीर्याधानं च नित्यानन्दे शुभक्षणे

ତା’ପରେ ସେହି ଜଗତପିତା ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନିତ୍ୟାନନ୍ଦର ଶୁଭ କ୍ଷଣରେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୀର୍ଯ୍ୟାଧାନ କଲେ।

Verse 39

गात्रतो योषितस्तस्याः सुरतान्ते च सुव्रत । निःससार श्रमजलं श्रान्तायास्तेजसा हरेः

ହେ ସୁବ୍ରତ! ରତି ଶେଷରେ, ହରିଙ୍କ ତେଜରେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତ ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଘର୍ମଜଳ ନିର୍ଗତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 40

महाक्रमणक्लिष्टाया निःश्वासश्च बभूव ह । तदा वव्रे श्रमजलं तत्सर्वं विश्वगोलकम्

ଅତ୍ୟଧିକ ପରିଶ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଘର୍ମଜଳ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱଗୋଲକକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 41

स च निःश्वासवायुश्च सर्वाधारो बभूव ह । निःश्वासवायुः सर्वेषां जीविनां च भवेषु च

ସେହି ନିଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର ହେଲା। ସେହି ନିଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁ ଜୀବଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହେଲା।

Verse 42

बभूव मूर्तिमद्वायोर्वामाङ्‌गात्प्राणवल्लभा । तत्पत्‍नी सा च तत्पुत्राः प्राणाः पञ्च च जीविनाम्

ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ବାୟୁଙ୍କ ବାମାଙ୍ଗରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭା ପତ୍ନୀ ଜନ୍ମ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଜୀବମାନଙ୍କର ପଞ୍ଚପ୍ରାଣ ହେଲେ।

Verse 43

प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः । बभूवुरेव तत्पुत्रा अधः प्राणाश्च पञ्च च

ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ - ଏହି ପାଞ୍ଚ ବାୟୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଉପ-ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 44

घर्मतोयाधिदेवश्च बभूव वरुणो महान् । तद्वामाङ्‌गाच्च तत्पत्‍नी वरुणानी बभूव सा

ଘର୍ମଜଳର ଅଧିଦେବତା ମହାନ ବରୁଣ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବାମାଙ୍ଗରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବରୁଣାନୀ ଜନ୍ମ ହେଲେ।

Verse 45

अथ सा कृष्णचिच्छक्तिः कृष्णगर्भं दधार ह । शतमन्वन्तरं यावज्ज्वलन्ती ब्रह्मतेजसा

ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସେହି ଚିଚ୍ଛକ୍ତି ଶହେ ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 46

कृष्णप्राणाधिदेवी सा कृष्णप्राणाधिकप्रिया । कृष्णस्य सङ्‌गिनी शश्वत्कृष्णवक्षःस्थलस्थिता

ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ସଙ୍ଗିନୀ ଏବଂ ସର୍ବଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି।

Verse 47

शतमन्वन्तरान्ते च कालेऽतीते तु सुन्दरी । सुषाव डिम्भं स्वर्णाभं विश्वाधारालयं परम्

ଶହେ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଭ ଅଣ୍ଡା ପ୍ରସବ କଲେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱର ପରମ ଆଧାର ଓ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା।

Verse 48

दृष्ट्वा डिम्भं च सा देवी हृदयेन व्यदूयत । उत्ससर्ज च कोपेन ब्रह्माण्डगोलके जले

ସେହି ଅଣ୍ଡାକୁ ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କ ହୃଦୟ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା ଏବଂ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 49

दृष्ट्वा कृष्णश्च तत्त्यागं हाहाकारं चकार ह । शशाप देवीं देवेशस्तत्क्षणं च यथोचितम्

ସେହି ତ୍ୟାଗ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ହାହାକାର କଲେ ଏବଂ ଦେବେଶ୍ୱର ସେହିକ୍ଷଣି ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।

Verse 50

यतोऽपत्यं त्वया त्यक्तं कोपशीले च निष्ठुरे । भव त्वमनपत्यापि चाद्यप्रभृति निश्चितम्

"ହେ କ୍ରୋଧଶୀଳା ଓ ନିଷ୍ଠୁରା! ଯେହେତୁ ତୁମେ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତାନହୀନା ହୁଅ।"

Verse 51

या यास्त्वदंशरूपाश्च भविष्यन्ति सुरस्त्रियः । अनपत्याश्च ताः सर्वास्त्वत्समा नित्ययौवनाः

"ତୁମ ଅଂଶରୁ ଯେଉଁ ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜନ୍ମ ହେବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପରି ସନ୍ତାନହୀନା ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଯୌବନା ହେବେ।"

Verse 52

एतस्मिन्नन्तरे देवी जिह्वाग्रात्सहसा ततः । आविर्बभूव कन्यैका शुक्लवर्णा मनोहरा

ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀଙ୍କ ଜିହ୍ୱାଗ୍ରରୁ ହଠାତ୍ ଏକ ମନୋହର ଶୁକ୍ଳବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 53

श्वेतवस्त्रपरीधाना वीणापुस्तकधारिणी । रत्‍नभूषणभूषाढ्या सर्वशास्त्राधिदेवता

ସେ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ପରିହିତା, ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକଧାରିଣୀ, ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା ଏବଂ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ଥିଲେ।

Verse 54

अथ कालान्तरे सा च द्विधारूपो बभूव ह । वामार्धाङ्‌गाच्च कमला दक्षिणार्धाच्च राधिका

ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ବାମ ଭାଗରୁ କମଳା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୁ ରାଧିକା ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 55

एतस्मिन्नन्तरे कृष्णो द्विधारूपो बभूव सः । दक्षिणार्धश्च द्विभुजो वामार्धश्च चतुर्भुजः

ସେହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ । ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଭୁଜ ଏବଂ ବାମାର୍ଦ୍ଧ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେଲେ ।

Verse 56

उवाच वाणीं कृष्णस्तां त्वमस्य कामिनी भव । अत्रैव मानिनी राधा तव भद्रं भविष्यति

କୃଷ୍ଣ ବାଣୀଙ୍କୁ (ସରସ୍ୱତୀ) କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହୁଅ । ମାନିନୀ ରାଧା ଏଠାରେ ରହିବେ । ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ ।"

Verse 57

एवं लक्ष्मीं च प्रददौ तुष्टो नारायणाय च । स जगाम च वैकुण्ठं ताभ्यां सार्धं जगत्पतिः

ଏହିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ସେହି ଜଗତପତି ସେମାନଙ୍କ ସହ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।

Verse 58

अनपत्ये च ते द्वे च जाते राधांशसम्भवे । भूता नारायणाङ्‌गाच्च पार्षदाश्च चतुर्भुजाः

ରାଧାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ଉଭୟ ସନ୍ତାନହୀନ ରହିଲେ । ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଭୁଜ ପାର୍ଷଦମାନେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ।

Verse 59

तेजसा वयसा रूपगुणाभ्यां च समा हरेः । बभूवुः कमलाङ्‌गाच्च दासीकोट्यश्च तत्समाः

ସେହି ପାର୍ଷଦମାନେ ତେଜ, ବୟସ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ହରିଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ । କମଳାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ତାଙ୍କ ପରି କୋଟି କୋଟି ଦାସୀ ଜନ୍ମ ହେଲେ ।

Verse 60

अथ गोलोकनाथस्य लोम्नां विवरतो मुने । भूताश्चासंख्यगोपाश्च वयसा तेजसा समाः

ହେ ମୁନେ! ତା’ପରେ ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କ ରୋମକୂପରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୋପ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବୟସ ଓ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ ।

Verse 61

रूपेण च गुणेनैव बलेन विक्रमेण च । प्राणतुल्यप्रियाः सर्वे बभूवुः पार्षदा विभोः

ରୂପ, ଗୁଣ, ବଳ ଓ ବିକ୍ରମରେ ସମାନ ସେହି ସମସ୍ତେ ବିଭୁଙ୍କର ପ୍ରାଣତୁଲ୍ୟ ପ୍ରିୟ ପାର୍ଷଦ ହେଲେ ।

Verse 62

राधाङ्‌गलोमकूपेभ्यो बभूवुर्गोपकन्यकाः । राधातुल्याश्च ताः सर्वा राधादास्यः प्रियंवदाः

ରାଧାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ରୋମକୂପରୁ ଗୋପକନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ହେଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଧାଙ୍କ ସମାନ, ପ୍ରିୟମ୍ବଦା ଏବଂ ରାଧାଙ୍କ ଦାସୀ ହେଲେ ।

Verse 63

रत्‍नभूषणभूषाढ्याः शश्वत्सुस्थिरयौवनाः । अनपत्याश्च ताः सर्वाः पुंसः शापेन सन्ततम्

ସେମାନେ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଏବଂ ସର୍ବଦା ସ୍ଥିର ଯୌବନା ଥିଲେ । ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସଦା ସନ୍ତାନହୀନ ରହିଲେ ।

Verse 64

एतस्मिन्नन्तरे विप्र सहसा कृष्णदेवता । आविर्बभूव दुर्गा सा विष्णुमाया सनातनी

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ, ସନାତନୀ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଦୁର୍ଗା ହଠାତ୍ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ ।

Verse 65

देवी नारायणीशाना सर्वशक्तिस्वरूपिणी । बुद्ध्यधिष्ठात्री देवी सा कृष्णस्य परमात्मनः

ସେ ଦେବୀ ନାରାୟଣୀ, ଈଶାନା ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପିଣୀ। ସେ ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ।

Verse 66

देवीनां बीजरूपा च मूलप्रकृतिरीश्वरी । परिपूर्णतमा तेजःस्वरूपा त्रिगुणात्मिका

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର ବୀଜରୂପା, ମୂଳପ୍ରକୃତି ଓ ଈଶ୍ୱରୀ। ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତମା, ତେଜଃସ୍ୱରୂପା ଓ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା।

Verse 67

तप्तकाञ्चनवर्णाभा कोटिसूर्यसमप्रभा । ईषद्धास्यप्रसन्नास्या सहस्रभुजसंयुता

ତାଙ୍କର କାନ୍ତି ତପ୍ତ କାଞ୍ଚନ ପରି ଏବଂ ସେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାଶାଳିନୀ। ମନ୍ଦ ହାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସେ ସହସ୍ର ଭୁଜ ବିଶିଷ୍ଟା।

Verse 68

नानाशस्त्रास्त्रनिकरं बिभ्रती सा त्रिलोचना । वह्निशुद्धांशुकाधाना रत्‍नभूषणभूषिता

ସେହି ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଦେବୀ ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତା ଓ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା।

Verse 69

यस्याश्चांशांशकलया बभूवुः सर्वयोषितः । सर्वे विश्वस्थिता लोका मोहिताः स्युश्च मायया

ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ କଳାରୁ ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 70

सर्वैश्वर्यप्रदात्री च कामिनां गृहवासिनाम् । कृष्णभक्तिप्रदा या च वैष्णवानां च वैष्णवी

ସେ ସକାମ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତି।

Verse 71

मुमुक्षूणां मोक्षदात्री सुखिनां सुखदायिनी । स्वर्गेषु स्वर्गलक्ष्मीश्च गृहलक्ष्यीर्गृहेषु च

ସେ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ, ସୁଖୀମାନଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟିନୀ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ୱର୍ଗଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୃହମାନଙ୍କରେ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ।

Verse 72

तपस्विषु तपस्या च श्रीरूपा तु नृपेषु च । या वह्नौ दाहिकारूपा प्रभारूपा च भास्करे

ସେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ, ଅଗ୍ନିରେ ଦାହିକା ଶକ୍ତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭା ରୂପ।

Verse 73

शोभारूपा च चन्द्रे च सा पद्मेषु च शोभना । सर्वशक्तिस्वरूपा या श्रीकृष्णे परमात्मनि

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା, ପଦ୍ମରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା।

Verse 74

यया च शक्तिमानात्मा यया च शक्तिमज्जगत् । यया विना जगत्सर्वं जीवन्मृतमिव स्थितम्

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଶକ୍ତିମାନ ଓ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଶକ୍ତିମାନ। ଯାହାଙ୍କ ବିନା ସମଗ୍ର ଜଗତ ଜୀବିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ।

Verse 75

या च संसारवृक्षस्य बीजरूपा सनातनी । स्थितिरूपा वृद्धिरूपा फलरूपा च नारद

ହେ ନାରଦ! ସେ ସଂସାର ବୃକ୍ଷର ସନାତନ ବୀଜରୂପା, ଏବଂ ସେହିଁ ଏହାର ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଫଳରୂପା।

Verse 76

क्षुत्पिपासादयारूपा निद्रा तन्द्रा क्षमा मतिः । शान्तिलज्जातुष्टिपुष्टिभ्रान्तिकान्त्यादिरूपिणी

ସେ କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା, ଦୟା, ନିଦ୍ରା, ତନ୍ଦ୍ରା, କ୍ଷମା, ବୁଦ୍ଧି, ଶାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜା, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ କାନ୍ତି ଆଦି ରୂପଧାରିଣୀ।

Verse 77

सा च संस्तूय सर्वेशं तत्पुरः समुवास ह । रत्‍नसिंहासनं तस्यै प्रददौ राधिकेश्वरः

ସେ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ। ରାଧିକେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଏକ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 78

एतस्मिन्नन्तरे तत्र सस्त्रीकश्च चतुर्मुखः । पद्मनाभेर्नाभिपद्मान्निःससार महामुने

ହେ ମହାମୁନି! ଏହି ସମୟରେ, ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ନାଭି-କମଳରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 79

कमण्डलुधरः श्रीमांस्तपस्वी ज्ञानिनां वरः । चतुर्मुखैस्तं तुष्टाव प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा

କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ନିଜ ଚାରି ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 80

सा तदा सुन्दरी सृष्टा शतचन्द्रसमप्रभा । वह्निशुद्धांशुकाधाना रत्‍नभूषणभूषणा

ସେତେବେଳେ ଶହେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାଶାଳିନୀ ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 81

रत्‍नसिंहासने रम्ये संस्तूय सर्वकारणम् । उवास स्वामिना सार्धं कृष्णस्य पुरतो मुदा

ସର୍ବକାରଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ରମଣୀୟ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ବସିଲେ।

Verse 82

एतस्मिन्नन्तरे कृष्णो द्विधारूपो बभूव सः । वामार्धाङ्‌गो महादेवो दक्षिणे गोपिकापतिः

ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ବାମ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗରୁ ମହାଦେବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଗୋପିକାପତି କୃଷ୍ଣ ରହିଲେ।

Verse 83

शुद्धस्फटिकसंकाशः शतकोटिरविप्रभः । त्रिशूलपट्टिशधरो व्याघ्रचर्माम्बरो हरः

ହର (ଶିବ) ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଶହେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିହିତ ଥିଲେ।

Verse 84

तप्तकाञ्चनवर्णाभो जटाभारधरः परः । भस्मभूषितगात्रश्च सस्मितश्चन्द्रशेखरः

ତପ୍ତ କାଞ୍ଚନ ପରି ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ, ଜଟାଭାରଧାରୀ, ଭସ୍ମବିଭୂଷିତ ଶରୀର ଏବଂ ମନ୍ଦ ହାସ୍ୟଯୁକ୍ତ ସେହି ପରମ ପୁରୁଷ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଥିଲେ।

Verse 85

दिगम्बरो नीलकण्ठः सर्पभूषणभूषितः । बिभ्रद्दक्षिणहस्तेन रत्‍नमालां सुसंस्कृताम्

ସେ ଦିଗମ୍ବର, ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ସର୍ପଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରେ ଏକ ସୁସଂସ୍କୃତ ରତ୍ନମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 86

प्रजपन्पञ्चवक्त्रेण ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । सत्यस्वरूपं श्रीकृष्णं परमात्मानमीश्वरम्

ସେ ନିଜର ପଞ୍ଚମୁଖରେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତି, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ।

Verse 87

कारणं कारणानां च सर्वमङ्‌गलमङ्‌गलम् । जन्ममृत्युजराव्याधिशोकभीतिहरं परम्

ଯିଏ କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ସର୍ବ ମଙ୍ଗଳର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା, ବ୍ୟାଧି, ଶୋକ ଓ ଭୟ ହରଣକାରୀ ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 88

संस्तूय मृत्योर्मृत्युं तं यतो मृत्युञ्जयाभिधः । रत्‍नसिंहासने रम्ये समुवास हरेः पुरः

ସେହି ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ (ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ)ଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ରମ୍ୟ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ବିରାଜମାନ ହେଲେ।

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे पञ्चप्रकृतितद्‍भर्तृगणोत्पत्तिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦେବୀଭାଗବତ ମହାପୁରାଣ ସଂହିତାର ନବମ ସ୍କନ୍ଧରେ 'ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପତିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।