Shloka 18
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
सर्वा एकत्र संयोज्य चाङ्गुष्ठपरिपीडिताः / एषा तु प्रथमा मुद्रा योनिमुद्रेति संज्ञिता
Transliteration
sarvā ekatra saṃyojya cāṅguṣṭhaparipīḍitāḥ / eṣā tu prathamā mudrā yonimudreti saṃjñitā
Translation
ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ ଏକତ୍ର ଯୋଗ କରି ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠଦ୍ୱାରା ଦବାଇବ। ଏହି ପ୍ରଥମ ମୁଦ୍ରା ‘ଯୋନିମୁଦ୍ରା’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞିତ।
Word by Word
सर्वाःall (fingers)
सर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom pl)
एकत्रtogether
एकत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootएकत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (together/in one place)
संयोज्यhaving joined
संयोज्य:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootसम्-√युज् (धातु) + य (ल्यप्/तव्यत्-सम्भव)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund, ‘having joined’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
अङ्गुष्ठपरिपीडिताःpressed by the thumb
अङ्गुष्ठपरिपीडिताः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + परि-√पीड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom pl); तृतीया/करण-तत्पुरुष (अङ्गुष्ठेन परिपीडिताः)
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (but/indeed)
प्रथमाfirst
प्रथमा:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
मुद्राmudrā/hand-gesture
मुद्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
योनि-मुद्राYoni-mudrā
योनि-मुद्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक) + मुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg); षष्ठी-तत्पुरुष (योनेः मुद्रा)
इतिthus/as
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-निर्देशक (quotative)
संज्ञिताis named/called
संज्ञिता:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootसम्-√ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)