Shloka 81
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
ललाटन्त पमुद्वीक्ष्य तरणिं तरुणोन्दुभृत् / भिक्षार्थं नगरीमेनां प्रविवेश वशी शिवः
Transliteration
lalāṭanta pamudvīkṣya taraṇiṃ taruṇondubhṛt / bhikṣārthaṃ nagarīmenāṃ praviveśa vaśī śivaḥ
Translation
ଲଲାଟାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଉଠାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ନବଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ବଶୀ ଶିବ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ଏହି ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Word by Word
ललाटान्तम्the end of the forehead
ललाटान्तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootललाट + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः: ‘ललाटस्य अन्तम्’ (end/edge of the forehead)
पम्(unclear)
पम्:
अनिर्णीत (Undetermined)
TypeNoun
Rootपम् (प्रातिपदिक)
Formअस्पष्ट-पाठ/दुष्पाठ; रूपनिर्णय अनिश्चित (possibly corrupt reading)
उद्वीक्ष्यhaving looked
उद्वीक्ष्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootउद्-वीक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having looked up/observed’
तरणिम्the sun
तरणिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतरणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
तरुण-इन्दु-भृत्(he) who bears the young moon
तरुण-इन्दु-भृत्:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतरुण (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + भृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: ‘तरुणम् इन्दुं बिभर्ति’ (bearing the young moon)
भिक्षार्थम्for alms
भिक्षार्थम्:
प्रयोजन (Prayojana)
TypeNoun
Rootभिक्षा + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; प्रयोजनवाचक (purpose): ‘for the sake of alms’
नगरीम्the city
नगरीम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootनगरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
एनाम्this
एनाम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वशीself-controlled
वशी:
कर्ता (Kartā)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (self-controlled)
शिवःŚiva
शिवः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन