Shloka 83
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
यद्यत्कृतवती कृत्यं तत्सर्वं विनिवेदितम् / पूजाविधानमखिलं शास्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / खण्डान्तरे वदिष्यामि तद्विलासं महाद्भुतम्
Transliteration
yadyatkṛtavatī kṛtyaṃ tatsarvaṃ viniveditam / pūjāvidhānamakhilaṃ śāstroktenaiva vartmanā / khaṇḍāntare vadiṣyāmi tadvilāsaṃ mahādbhutam
Translation
ସେ ଯେଯେ କୃତ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ଏଠାରେ ନିବେଦିତ; ପୂଜାବିଧାନ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପଥରେ ହିଁ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଖଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କ ମହାଦ୍ଭୁତ ବିଲାସ ମୁଁ କହିବି।
Word by Word
यत्-यत्whatever
यत्-यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; repeated distributively ‘whatever’
कृतवतीshe did/has done
कृतवती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) → कृतवत् (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘she who did’
कृत्यम्deed/act
कृत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; correlating with यत्-यत्
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; qualifies तत्
विनिवेदितम्has been related
विनिवेदितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-नि-√विद्/√वेद् (धातु) → विनिवेदित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘has been reported/submitted’
पूजा-विधानम्the method of worship
पूजा-विधानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन; ‘procedure of worship’
अखिलम्entire
अखिलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies पूजा-विधानम्
शास्त्र-उक्तेनby what is stated in scripture
शास्त्र-उक्तेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; ‘as stated in scripture’
एवindeed/only
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
वर्त्मनाby the path/method
वर्त्मना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवर्त्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; ‘by the path/way’
खण्ड-अन्तरेin another section
खण्ड-अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootखण्ड (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) एकवचन; ‘in another section’
वदिष्यामिI shall tell
वदिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्/future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
तत्-विलासम्that (her) play/manifestation
तत्-विलासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन; ‘its sport/manifestation’
महा-अद्भुतम्greatly wondrous
महा-अद्भुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies तत्-विलासम्