Shloka 55
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
उत्कण्ठया तुद्यमानाः खिद्यमाना तनूष्मणा / सिच्यमानाः श्रमजलैः शुच्यमानाश्च लज्जया
Transliteration
utkaṇṭhayā tudyamānāḥ khidyamānā tanūṣmaṇā / sicyamānāḥ śramajalaiḥ śucyamānāśca lajjayā
Translation
ବିରହର ଉତ୍କଣ୍ଠା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରୁଥିଲା, ଦେହଉଷ୍ମାରେ ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ; ଶ୍ରମଜଳରେ ସେମାନେ ସିକ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅନ୍ତର ଶୁଚି ହେଉଥିଲା।
Word by Word
utkaṇṭhayāby longing / yearning
utkaṇṭhayā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootutkaṇṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्
tudyamānāḥbeing tormented
tudyamānāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottud (धातु) + śānac/āna (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
khidyamānāḥbeing distressed
khidyamānāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkhid (धातु) + śānac/āna (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
tanū-ūṣmaṇāby bodily heat
tanū-ūṣmaṇā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottanū (प्रातिपदिक) + ūṣman (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः) ‘तन्वाः ऊष्मणा’ (heat of the body); पुल्लिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम् (ūṣman-शब्दः)
sicyamānāḥbeing sprinkled / drenched
sicyamānāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsic (धातु) + śānac/āna (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
śrama-jalaiḥwith sweat
śrama-jalaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootśrama (प्रातिपदिक) + jala (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः) ‘श्रमस्य जलैः’ (water of fatigue = sweat); नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd) बहुवचनम्
śucyamānāḥbeing purified / being cleansed
śucyamānāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuc (धातु) + śānac/āna (कृदन्त-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
lajjayāby shame / modesty
lajjayā:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootlajjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd) एकवचनम्