Shloka 31
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
अक्षमालां समादाय चन्द्रकस्तूरिवासिताम् / उदङ्मुखः प्राङ्खो वा जपेत्सिंहासनेश्वरीम् / षट्त्रिंशल्लक्षसंख्यां तु जपेद्विद्या प्रसीदति
Transliteration
akṣamālāṃ samādāya candrakastūrivāsitām / udaṅmukhaḥ prāṅkho vā japetsiṃhāsaneśvarīm / ṣaṭtriṃśallakṣasaṃkhyāṃ tu japedvidyā prasīdati
Translation
ଚନ୍ଦନ-କସ୍ତୁରୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅକ୍ଷମାଳା ଧରି, ଉତ୍ତରମୁଖ କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ସିଂହାସନେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଜପ କରୁ। ଛତ୍ତିଶ ଲକ୍ଷ ଜପେ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
Word by Word
अक्ष-मालाम्a rosary (of beads)
अक्ष-मालाम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अक्षाणां माला)
समादायhaving taken
समादाय:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-दा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having taken’
चन्द्र-कस्तूरि-वासिताम्perfumed with candra and musk
चन्द्र-कस्तूरि-वासिताम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + कस्तूरि (प्रातिपदिक) + वासित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; विशेषणम् (अक्षमालाम्) — ‘perfumed with (cool) sandal? and musk’ (चन्द्र-शब्दः अत्र शीतल/चन्दनार्थे वा)
उदङ्-मुखःfacing north
उदङ्-मुखः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउदङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (उदङ् दिशि मुखं यस्य)
प्राङ्-खःor facing east
प्राङ्-खः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः; ‘east-facing’ (प्राङ्मुख इत्यर्थः; पाठे ‘खः’ = मुखः इति संक्षेप/विकल्पपाठः सम्भाव्यः)
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Alternative/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
जपेत्should recite
जपेत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootजप् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सिंहासन-ईश्वरीम्the Goddess Siṃhāsaneśvarī
सिंहासन-ईश्वरीम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootसिंहासन (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सिंहासनस्य ईश्वरी)
षट्-त्रिंशत्-लक्ष-संख्याम्a count of thirty-six lakhs
षट्-त्रिंशत्-लक्ष-संख्याम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + त्रिंशत् (संख्या) + लक्ष (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (षट्त्रिंशत्-लक्षाणि यस्याः संख्या)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक-निपात (emphatic/contrast)
जपेत्should recite
जपेत्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootजप् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विद्याthe mantra/vidyā
विद्या:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रसीदतिbecomes pleased/grants favor
प्रसीदति:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-सीद् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन