Shloka 59
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
पाणिवाग्घ्राणजिह्वाश्चत्वक् चक्षुः श्रोत्रमेव च / अहङ्कारश्च बुद्धिश्च मनः प्रकृतिपूरुषौ
Transliteration
pāṇivāgghrāṇajihvāścatvak cakṣuḥ śrotrameva ca / ahaṅkāraśca buddhiśca manaḥ prakṛtipūruṣau
Translation
ପାଣି(ହାତ), ବାକ୍, ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା; ତ୍ୱକ୍, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର; ଏବଂ ଅହଙ୍କାର, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ।
Word by Word
पाणि-वाक्-घ्राण-जिह्वाःhands, speech, nose, and tongue
पाणि-वाक्-घ्राण-जिह्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक) + वाच् (प्रातिपदिक) + घ्राण (प्रातिपदिक) + जिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
त्वक्skin
त्वक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चक्षुःeye
चक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
श्रोत्रम्ear/hearing
श्रोत्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अहङ्कारःego-sense
अहङ्कारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रकृति-पुरुषौPrakṛti and Puruṣa
प्रकृति-पुरुषौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः