Shloka 60
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
अथ ब्राह्यन्तरा तस्योपरिष्टात्कुम्भसंभव / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / मुद्रान्तरमिति त्रैधं तत्र मुद्राः कृतालयाः
Transliteration
atha brāhyantarā tasyopariṣṭātkumbhasaṃbhava / hastaviṃśatirunnamraṃ caturnalvapravistaram / mudrāntaramiti traidhaṃ tatra mudrāḥ kṛtālayāḥ
Translation
ହେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ! ତାହାର ଉପରେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ବିଶ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଚାରି ନଲ୍ୱ ବିସ୍ତୃତ ‘ମୁଦ୍ରାନ୍ତର’ ନାମକ ତ୍ରିବିଧ ବିଭାଗ ଅଛି; ସେଠାରେ ମୁଦ୍ରାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଆଳୟ କରିଛନ୍ତି।
Word by Word
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्ययम्
ब्राह्यन्तराouter and inner (arrangement)
ब्राह्यन्तरा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootब्राह्य + अन्तरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; (किञ्चित् पाठदोष/पाठभेदसम्भवः: ‘बाह्यान्तरा’)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (Genitive/षष्ठी), एकवचनम्
उपरिष्टात्above
उपरिष्टात्:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (above)
कुम्भ-संभवO Kumbha-born (Agastya)
कुम्भ-संभव:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeNoun
Rootकुम्भ + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-एकवचनम् (Vocative/सम्बोधन); ऋषिविशेष (अगस्त्य)
हस्त-विंशतिःtwenty hastas (cubits)
हस्त-विंशतिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहस्त + विंशति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (परिमाणवाचक)
उन्नम्रम्raised/high
उन्नम्रम्:
विधेय (Predicate/qualifier)
TypeAdjective
Rootउन्नम्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; परिमाणस्य विशेषणम्
चतुर्-नल्व-प्रविस्तरम्with a breadth of four nalvas
चतुर्-नल्व-प्रविस्तरम्:
विधेय (Predicate/measure)
TypeNoun
Rootचतुर् + नल्व (प्रातिपदिक; मापनविशेषः) + प्रविस्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; परिमाणवाचक-समासः
मुद्रा-अन्तरम्a different mudrā (section)
मुद्रा-अन्तरम्:
कर्म/विधेय (Object/descriptor)
TypeNoun
Rootमुद्रा + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative)
त्रैधम्threefold
त्रैधम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootत्रैध (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययवत् (adverbial): ‘in three ways’
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम्
मुद्राःmudrās
मुद्राः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
कृत-आलयाःhaving made abodes
कृत-आलयाः:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त) + आलय (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘मुद्राः’ इत्यस्य विशेषणम्