Shloka 89
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
क्षपणात्कारणाच्चैव क्षतत्राणात्तथैव च / भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः
Transliteration
kṣapaṇātkāraṇāccaiva kṣatatrāṇāttathaiva ca / bhojyatvaviṣayatvācca kṣetraṃ kṣetravido viduḥ
Translation
କ୍ଷୟ କରାଇବାରୁ, କାରଣ ହେବାରୁ, ଏବଂ କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ; ଭୋଗ୍ୟ ଓ ବିଷୟ ହେବାରୁ—କ୍ଷେତ୍ରବିଦମାନେ ଏହାକୁ ‘କ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
Word by Word
क्षपणात्from destroying / because of destruction
क्षपणात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootक्षपण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (in sense of cause)
कारणात्from being a cause
कारणात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
क्षत-त्राणात्from protection of the injured
क्षत-त्राणात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootक्षतत्राण (प्रातिपदिक; क्षत+त्राण)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; तत्पुरुषः (क्षतस्य त्राणम्)
तथाthus / likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
भोज्यत्व-विषयत्वात्from being edible and being an object (of experience)
भोज्यत्व-विषयत्वात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootभोज्यत्वविषयत्व (प्रातिपदिक; भोज्यत्व+विषयत्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; द्वन्द्व-समासः (भोज्यत्वं च विषयत्वं च)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
क्षेत्रम्the field
क्षेत्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
क्षेत्रविदःknowers of the field
क्षेत्रविदः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेत्रविद् (प्रातिपदिक; क्षेत्र+विद्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (क्षेत्रं वेत्ति इति)
विदुःknow / have known
विदुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्