Shloka 84
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
नान्यच्छरीरमादत्ते दग्धे वीजे यथाङ्कुरः / ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः
Transliteration
nānyaccharīramādatte dagdhe vīje yathāṅkuraḥ / jñānī ca sarvasaṃsārāvijñaśārīramānasaḥ
Translation
ଦଗ୍ଧ ବୀଜରୁ ଯେପରି ଅଙ୍କୁର ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶରୀର-ମନ ସଂସାର ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ।
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
अन्यत्another
अन्यत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
शरीरम्body
शरीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
आदत्तेtakes; assumes
आदत्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद
दग्धेwhen (it is) burnt
दग्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदह् (धातु) → दग्ध (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन (singular)
बीजेin the seed
बीजे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (Locative), एकवचन (singular)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (comparative: as/just as)
अङ्कुरःa sprout
अङ्कुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्कुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
ज्ञानीthe knower; wise person
ज्ञानी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसःwhose body and mind are unaware of all worldly existence (i.e., detached)
सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व-संसार-अविज्ञ-शारीर-मानस (प्रातिपदिक); सर्व (प्रातिपदिक) + संसार (प्रातिपदिक) + अविज्ञ (प्रातिपदिक) + शारीर (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular); बहुपद-समास, विशेषणरूपेण ज्ञानी-शब्दस्य