Shloka 81
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अव्यक्तानुग्रहान्तं च क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं च यत् / एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते
Transliteration
avyaktānugrahāntaṃ ca kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ ca yat / evaṃ jñātvā śucirbhūtvā jñānādvai vipramucyate
Translation
ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତର ଅନୁଗ୍ରହ-ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ—ଏହିପରି ଜାଣି, ଶୁଚି ହୋଇ, ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
Word by Word
avyakta-anugraha-antamhaving as its end the unmanifest’s grace
avyakta-anugraha-antam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + anugraha (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (avyaktasya anugrahasya antaḥ/antam) ‘having the end/limit of unmanifest grace’ (qualifying yat)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
kṣetrajña-adhiṣṭhitampresided over by the kṣetrajña
kṣetrajña-adhiṣṭhitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkṣetrajña (प्रातिपदिक) + adhiṣṭhita (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (kṣetrajñena adhiṣṭhitam / kṣetrajñasya adhiṣṭhitam) ‘presided over by the knower of the field’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
yatthat which
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
evamthus
evam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
jñātvāhaving known
jñātvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootjñā (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having known’
śuciḥpure
śuciḥ:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (predicate adjective)
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having become’
jñānātfrom/through knowledge
jñānāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause/from)
vaiindeed
vai:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात
vipramucyateis completely released
vipramucyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-pra-muc (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive)