Shloka 77
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
क्षेत्रज्ञेष्वनुसज्जन्ते गुणमात्रत्मकानि तु / प्रावृट्काले पृथग्मेघं पश्यन्तीव सचक्षुषः
Transliteration
kṣetrajñeṣvanusajjante guṇamātratmakāni tu / prāvṛṭkāle pṛthagmeghaṃ paśyantīva sacakṣuṣaḥ
Translation
ଗୁଣମାତ୍ରସ୍ୱରୂପ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଅନୁସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳେ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ମେଘ ଦେଖନ୍ତି।
Word by Word
kṣetra-jñeṣuin the knowers of the field (kṣetrajñas)
kṣetra-jñeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + jña (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन
anu-sajjantethey cling/attach
anu-sajjante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-√saj (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
guṇa-mātra-ātmakāniconsisting only of qualities
guṇa-mātra-ātmakāni:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
prāvṛṭ-kālein the rainy season
prāvṛṭ-kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootprāvṛṭ (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
pṛthakseparately/distinctly
pṛthak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpṛthak (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
meghama cloud
megham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmegha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
paśyantithey see
paśyanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√paś (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
ivaas if/like
iva:
Upamā-bodhaka (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-वाचक निपात (particle of comparison)
sa-cakṣuṣaḥthose with eyes; the seeing ones
sa-cakṣuṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + cakṣus (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सह-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन