Shloka 39
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अनित्ये नित्यसंज्ञा च दुःखे च सुखदर्शनम् / अस्वे स्वमिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः
Transliteration
anitye nityasaṃjñā ca duḥkhe ca sukhadarśanam / asve svamiti ca jñānamaśucau śuciniścayaḥ
Translation
ଅନିତ୍ୟରେ ନିତ୍ୟବୋଧ, ଦୁଃଖରେ ସୁଖଦର୍ଶନ; ଯାହା ନିଜର ନୁହେଁ ତାହାକୁ ‘ମୋର’ ଭାବିବା, ଅଶୁଚିରେ ଶୁଚି ନିଶ୍ଚୟ—ଏହି ସବୁ ଭ୍ରାନ୍ତି।
Word by Word
अनित्येin the impermanent (thing)
अनित्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनित्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नित्यसंज्ञाthe notion/label of “permanent”
नित्यसंज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (नित्येति संज्ञा)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
दुःखेin suffering
दुःखे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुखदर्शनम्seeing (it) as happiness
सुखदर्शनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषः (सुखस्य दर्शनम् / सुखं इति दर्शनम्)
अस्वेin what is not one’s own
अस्वे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
स्वम्one’s own
स्वम्:
Karma/Predicate (कर्म/विधेय)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as predicate-noun
इतिas/that
इति:
Marker (सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचक
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
ज्ञानम्cognition, belief
ज्ञानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अशुचौin the impure
अशुचौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअशुचि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
शुचिनिश्चयःthe conviction that it is pure
शुचिनिश्चयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषः (शुचेः निश्चयः / शुचिरिति निश्चयः)