Shloka 25
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तत्त्वप्रसंयमो ह्येष स्मृतो ह्यावर्तको द्विजाः / धर्माधर्मौं तपो ज्ञानं शुभं सत्यानृते तथा
Transliteration
tattvaprasaṃyamo hyeṣa smṛto hyāvartako dvijāḥ / dharmādharmauṃ tapo jñānaṃ śubhaṃ satyānṛte tathā
Translation
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ-ପ୍ରସଂୟମକୁ ‘ଆବର୍ତ୍ତକ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ; ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଶୁଭ ଏବଂ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ପୁନଃ ଲୟ ହୁଏ।
Word by Word
tattva-prasaṃyamaḥthe reabsorption of principles
tattva-prasaṃyamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक) + prasaṃyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: तत्त्वानां प्रसंयमः
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — कारण/निश्चयार्थ (for/indeed)
eṣaḥthis
eṣaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
smṛtaḥis called/remembered
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रियासमर्थ/विधेय)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ स्मृ)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (predicative)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
āvartakaḥa returner/one that causes recurrence
āvartakaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootāvartaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य-विशेषणभावे विधेय (predicate noun/adjective)
dvijāḥO twice-born (brahmins)
dvijāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Vocative sense also possible), बहुवचन; संबोधन-प्रायः (address)
dharma-adharmaudharma and adharma
dharma-adharmau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + adharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्वः
tapaḥausterity
tapaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
jñānamknowledge
jñānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
śubhamgood/auspicious (merit)
śubham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
satya-anṛtetruth and untruth
satya-anṛte:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक) + anṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
tathāand likewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)