Shloka 63
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अन्योन्यं च विरक्तास्ताः पराच्यः सर्वकर्मसु / निद्रातन्द्रामुकुलिता दुर्वाक्यानि वितन्वते
Transliteration
anyonyaṃ ca viraktāstāḥ parācyaḥ sarvakarmasu / nidrātandrāmukulitā durvākyāni vitanvate
Translation
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ବିରକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ବିମୁଖ। ନିଦ୍ରା-ତନ୍ଦ୍ରାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଦୁର୍ବାକ୍ୟ ପ୍ରସାର କରୁଛନ୍ତି।
Word by Word
अन्योन्यम्mutually, one another
अन्योन्यम्:
Adhikaraṇa/Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगः (reciprocal adverbial use), द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विरक्ताःdisaffected, detached
विरक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरक्त (कृदन्त; वि+रञ्ज्/रज् धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम्
ताःthey (those women)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
पराच्यःturned away, averse
पराच्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपराच्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
सर्व-कर्मसुin all duties/acts
सर्व-कर्मसु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; तत्पुरुषः (सर्वेषु कर्मसु)
निद्रा-तन्द्रा-मुकुलिताःdulled by sleep and drowsiness
निद्रा-तन्द्रा-मुकुलिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक) + तन्द्रा (प्रातिपदिक) + मुकुलित (कृदन्त; मुकुल्/मुकुली-भावे, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्; द्वन्द्व-पूर्वपदसमाहारः (निद्रा च तन्द्रा च) + क्तान्त-विशेषण (मुकुलित = closed/dulled)
दुर्वाक्यानिharsh words
दुर्वाक्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः (दुष्टानि वाक्यानि)
वितन्वतेthey spread/utter
वितन्वते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; वि-उपसर्ग