Shloka 58
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तदा महानुभावत्वाद्विकारैर्विघ्नयन्त्रजैः / अस्पृष्टे मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तामवा पतुः
Transliteration
tadā mahānubhāvatvādvikārairvighnayantrajaiḥ / aspṛṣṭe mantriṇīdaṇḍanāthe cintāmavā patuḥ
Translation
ସେତେବେଳେ ମହାନୁଭାବତ୍ୱରୁ ବିଘ୍ନଯନ୍ତ୍ରଜ ବିକାରମାନେ ମନ୍ତ୍ରିଣୀ ଓ ଦଣ୍ଡନାଥଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
Word by Word
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
महानुभावत्वात्because of (their) great power/majesty
महानुभावत्वात्:
Hetu (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootमहानुभावत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; समास-आधारः: महानुभाव (कर्मधारय) + त्व (तद्धित)
विकारैःby transformations/disturbances
विकारैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन
विघ्न-यन्त्र-जैःarising from obstructing devices
विघ्न-यन्त्र-जैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविघ्न (प्रातिपदिक) + यन्त्र (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम्; समासः तत्पुरुष — ‘विघ्नयन्त्रेभ्यः जातैः’ (born from obstacle-machines)
अस्पृष्टेwhen (he) was untouched/unaffected
अस्पृष्टे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) + अ (नञ्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘स्पृष्ट’ with नञ्; सप्तमी (locative), एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्
मन्त्रिणी-दण्डनाथेin/with the minister-commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुष — ‘मन्त्रिण्याः दण्डनाथः’ (the minister/commander)
चिन्ताम्anxiety
चिन्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचिन्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
अवdown/away (intensifier)
अव:
Upasarga/Particle (उपसर्ग/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअव (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग-सदृश निपात (particle, ‘down/away’ sense)
पतुःfell (upon them)/befell
पतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-प्राय (irregular/archaic perfect-aorist-like form); प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; अर्थः ‘पेतुः’ (they fell)