Shloka 56
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
निस्मृत्य नगराद्भूयस्त्रिंशदक्षौहिणीवृतः / आजगाम पुनर्दैत्यो विशुक्रः कटकं द्विषाम्
Transliteration
nismṛtya nagarādbhūyastriṃśadakṣauhiṇīvṛtaḥ / ājagāma punardaityo viśukraḥ kaṭakaṃ dviṣām
Translation
ପୁନର୍ବାର ନଗରରୁ ବାହାରି, ତ୍ରିଂଶତ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଦୈତ୍ୟ ବିଶୁକ୍ର ପୁଣି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ କଟକ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ିଲା।
Word by Word
निस्मृत्यhaving forgotten
निस्मृत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि+स्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having forgotten’
नगरात्from the city
नगरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
भूयःagain
भूयः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb ‘again’)
त्रिंशत्-अक्षौहिणी-वृतःsurrounded by thirty divisions
त्रिंशत्-अक्षौहिणी-वृतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + वृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः ‘त्रिंशता अक्षौहिणीभिः वृतः’ (surrounded by thirty akṣauhiṇīs)
आजगामcame
आजगाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+गम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb)
दैत्यःthe Daitya (demon)
दैत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विशुक्रःViśukra
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
कटकम्the host/army
कटकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
द्विषाम्of the enemies
द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्विष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘द्विष्’ = enemy