Shloka 35
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
विलोक्य विस्मयाविष्टो विचार्य च चिरं तदा / शालस्य बहिरेवासौ स्थित्वा यन्त्रं समातनोत्
Transliteration
vilokya vismayāviṣṭo vicārya ca ciraṃ tadā / śālasya bahirevāsau sthitvā yantraṃ samātanot
Translation
ଏହା ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚାର କଲା; ପରେ ଶାଳାର ବାହାରେ ରହି ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ସଜାଇଲା।
Word by Word
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootवि + लोक् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having looked’
विस्मय-आविष्टःovercome with wonder
विस्मय-आविष्टः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootविस्मय + आविष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘entered/overcome by astonishment’)
विचार्यhaving considered
विचार्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having reflected/considered’
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
चिरम्for long
चिरम्:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया एकवचनरूपेण कालवाचक अव्ययीभाव (adverbial accusative) ‘for a long time’
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
शालस्यof the hall
शालस्य:
सम्बन्ध (Sambandha; genitive relation)
TypeNoun
Rootशाल (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
बहिःoutside
बहिः:
अधिकरण (Adhikaraṇa; location)
TypeIndeclinable
Rootबहिस् (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (outside)
एवindeed/just
एव:
निपातार्थ (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
असौhe
असौ:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्थित्वाhaving stood
स्थित्वा:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having stood’
यन्त्रम्a device/contrivance
यन्त्रम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootयन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
समातनोत्he set up/constructed
समातनोत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootसम् + तन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he spread out/arranged/constructed’