Shloka 29
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अथाससाद बहुलं तमः कज्जलमेचकम् / सार्थं कर्त्तुमिवोद्युक्तं सवर्णस्यासिदुर्धिया
Transliteration
athāsasāda bahulaṃ tamaḥ kajjalamecakam / sārthaṃ karttumivodyuktaṃ savarṇasyāsidurdhiyā
Translation
ତାପରେ କଜ୍ଜଳ ପରି କଳା ଘନ ତମସ୍ ଛାଇଗଲା; ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ନିଜ ସମବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସାଥ ଗଢ଼ିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ପରି ଲାଗିଲା।
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (sequencing particle)
आससादapproached, came upon
आससाद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. perfect)
बहुलम्dense, abundant
बहुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मविशेषण (n. acc. sg.)
तमःdarkness
तमः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (n. acc. sg.)
कज्जलमेचकम्soot-black, pitch-dark
कज्जलमेचकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकज्जल + मेचक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (कज्जलवत् मेचकः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमः-विशेषण (n. acc. sg.)
सार्थम्a caravan, company
सार्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (acc. sg.)
कर्त्तुम्to make
कर्त्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थ (to do/make)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
उद्युक्तम्engaged, intent
उद्युक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउद्-√युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमः-विशेषण (n. acc. sg.)
सवर्णस्यof the same color
सवर्णस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (gen. sg.)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. impf.)
दुर्धियाby evil-mindedness
दुर्धिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुर्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सहायकभाव (instr. sg., by/with evil intellect)