Shloka 13
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एतदेव विनाशाय शल्यवद्बाधते मनः / यत्स्त्री समागत्य हठान्नि हन्ति सुभटान्रणे
Transliteration
etadeva vināśāya śalyavadbādhate manaḥ / yatstrī samāgatya haṭhānni hanti subhaṭānraṇe
Translation
ବିନାଶ ପାଇଁ କେବଳ ଏହି କଥା ମନକୁ କଣ୍ଟା ପରି କଷ୍ଟ ଦେଉଛି ଯେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଆସି ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ହତ୍ୟା କଲା।
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject with 'एव')
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
विनाशायfor destruction
विनाशाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative purpose)
TypeNoun
Rootविनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजन (purpose)
शल्यवत्like a thorn/dart
शल्यवत्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootशल्यवत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like adjectival); उपमान (simile)
बाधतेafflicts, torments
बाधते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यत्because/that which
यत्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
स्त्रीa woman
स्त्री:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समागत्यhaving come/approached
समागत्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
हठात्suddenly, forcibly
हठात्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootहठ (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/causal)
हन्तिkills, strikes down
हन्ति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
सुभटान्brave warriors
सुभटान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसु-भट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समास: सु (good) + भट (warrior)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन