Shloka 3
Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा
Devanagari script
दशयोजनायतिमाता जगत्त्रयीमभिवृण्वता विशदमौक्तिकात्मना / धवलातपत्रवलयेन भासुरा शशिमण्डलस्य सखितामुपेयुषा
Transliteration
daśayojanāyatimātā jagattrayīmabhivṛṇvatā viśadamauktikātmanā / dhavalātapatravalayena bhāsurā śaśimaṇḍalasya sakhitāmupeyuṣā
Translation
ଦଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ବିଶଦ ମୌକ୍ତିକ ସ୍ୱରୂପ ଧବଳ ଛତ୍ରବଳୟ ଜଗତ୍ତ୍ରୟୀକୁ ଆବୃତ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ଯେନେ ଶଶିମଣ୍ଡଳର ସଖିତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
Word by Word
दश-योजन-आयति-माताmeasuring ten yojanas in extent
दश-योजन-आयति-माता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदश (संख्याप्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + आयति (प्रातिपदिक) + मातृ/मात (प्रातिपदिक; ‘measure/extent’)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: दशयोजन-आयतिः मिता यस्याः सा (बहुव्रीहि-भावार्थः)
जगत्-त्रयीम्the three worlds
जगत्-त्रयीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक) + त्रयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: जगतां त्रयी (त्रैलोक्य)
अभिवृण्वताby covering/enveloping
अभिवृण्वता:
Karana (करण)
TypeVerb
Rootअभि + √वृ (धातु; वृञ् वरणे/आवरणे)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/सहभाव-निर्देश (by/with the act of covering)
विशद-मौक्तिक-आत्मनाwith a nature like clear pearls
विशद-मौक्तिक-आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविशद (प्रातिपदिक) + मौक्तिक (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: विशदं मौक्तिकम् इव आत्मा/स्वभावः यस्य (बहुव्रीहि-भावार्थः), instrumental of manner
धवल-आतपत्र-वलयेनwith a white parasol-circle
धवल-आतपत्र-वलयेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधवल (प्रातिपदिक) + आतपत्र (प्रातिपदिक) + वलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: धवलम् आतपत्र-वलयम् (कर्मधारय/तत्पुरुष)
भासुराshining
भासुरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभासुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
शशि-मण्डलस्यof the moon-disc
शशि-मण्डलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशशि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः: शशिनः मण्डलम्
सखिताम्friendship/companionship
सखिताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसखिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उपेयुषाhaving attained
उपेयुषा:
Karana (करण)
TypeVerb
Rootउप + √इ (धातु; इण् गतौ)
Formभूत-कृदन्त (क्तवतु-प्रत्यय; ‘उपेयिवस्’ type, here instrumental singular), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘having attained’