Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 15
Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam
Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City
Devanagari script
न केवला स्त्री राज्यार्हा पुरुषो ऽपि तया विना / मङ्गलाचार्यसंयुक्तं महापुरुषलक्षणम् / अनुकूलाङ्गनायुक्तमभिषिञ्चेदिति श्रुतिः
Transliteration
na kevalā strī rājyārhā puruṣo 'pi tayā vinā / maṅgalācāryasaṃyuktaṃ mahāpuruṣalakṣaṇam / anukūlāṅganāyuktamabhiṣiñcediti śrutiḥ
Translation
କେବଳ ସ୍ତ୍ରୀ ରାଜ୍ୟାର୍ହା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ବିନା ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୁତି କହେ—ମଙ୍ଗଳାଚାର୍ଯ୍ୟସଂଯୁକ୍ତ, ମହାପୁରୁଷଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଅନୁକୂଳାଙ୍ଗନାଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
केवलाalone
केवला:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootकेवल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘alone/only’
स्त्रीa woman
स्त्री:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राज्य-अर्हाfit for kingship
राज्य-अर्हा:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण/Subject complement)
TypeAdjective
Rootराज्य+अर्ह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: राज्यं अर्हति इति
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात/particle (also/even)
तयाwith her
तया:
Saha (सह/Association)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विनाwithout
विना:
Apādāna (अपादान/Separation)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (prepositional indeclinable) governing तृतीया/पञ्चमी; here with तृतीया
मङ्गल-आचार्य-संयुक्तम्accompanied by auspicious priests/teachers
मङ्गल-आचार्य-संयुक्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootमङ्गल+आचार्य+संयुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: मङ्गलैः आचार्यैः संयुक्तम्
महापुरुष-लक्षणम्having the marks of a great man
महापुरुष-लक्षणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootमहा+पुरुष+लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: महापुरुषस्य लक्षणम्
अनुकूल-अङ्गना-युक्तम्joined with a suitable wife
अनुकूल-अङ्गना-युक्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootअनुकूल+अङ्गना+युक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: अनुकूलया अङ्गनया युक्तम्
अभिषिञ्चेत्should anoint (as king)
अभिषिञ्चेत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअभि+सिच् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
श्रुतिःthe scriptural statement/tradition
श्रुतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन