Shloka 58
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः
Transliteration
manvantareṣu sarveṣu yāvadābhūtasaṃplavam / śraddhā kāmaṃ prajajñe 'tha darpo lakṣmī sutaḥ smṛtaḥ
Translation
ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମକୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦର୍ପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Word by Word
मन्वन्तरेषुin the manvantaras
मन्वन्तरेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; locative plural
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; agrees with मन्वन्तरेषु
यावत्up to, until
यावत्:
सम्बन्ध (Relation/limit)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
Formअव्यय; अवधी-निर्देशक (limit-marker)
आभूतसंप्लवम्the great deluge
आभूतसंप्लवम्:
कर्म (Karma/Object of implied 'यावत्')
TypeNoun
Rootआभूत + संप्लव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे: 'आभूतः संप्लवः' = great deluge
श्रद्धाŚraddhā (Faith)
श्रद्धा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular
कामम्Kāma (Desire)
कामम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; accusative singular
प्रजज्ञेwas born
प्रजज्ञे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; 'was born/was produced'
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थ (then/and then)
दर्पःDarpa (Pride)
दर्पः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लक्ष्मीof Lakṣmī
लक्ष्मी:
सम्बन्ध (Genitive/possessor)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive singular (लक्ष्म्याः) as per sandhi-less sense
सुतःson
सुतः:
प्रत्यय/सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्मृतःis said (to be)
स्मृतः:
क्रिया (Predicate/Verbal adjective)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'is said/remembered'