Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मानससृष्टिवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच रुद्रं धर्मं मनश्चैव रुचिं चैवाकृतिं तथा / पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ମାନସସୃଷ୍ଟିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ତେବେ ପ୍ରଭୁ ମନସା ରୁଦ୍ର, ଧର୍ମ, ମନ, ରୁଚି ଓ ଆକୃତି—ଏହି ପାଞ୍ଚ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 2

एते महाभुजाः सर्वे प्रजानां स्थितिहेतवः / औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः

ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାବାହୁ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତିର ହେତୁ; ରୁଦ୍ର ପୁନଃପୁନଃ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଔଷଧୀମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସଂଧାନ କରନ୍ତି।

Verse 3

प्राप्तौषधिफलैर्देवः सम्यगिष्टः फलार्थिभिः / त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये

ଔଷଧିଫଳ ପାଇ ଫଳାର୍ଥୀମାନେ ଦେବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ଯଜିଲେ। ଔଷଧି-କ୍ଷୟ ସମୟରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଯାଗ ମାତ୍ର ତିନି କପାଳରେ ହୁଏ।

Verse 4

इज्यते मुनिभिर्यस्मात्तस्मात्त्त्र्यंबक उच्यते / गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः

ମୁନିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି, ସେହିହେତୁ ସେ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଓ ଜଗତୀ—ଏହି ଛନ୍ଦମାନେ ସ୍ମୃତ।

Verse 5

अंबिकानां मया प्रोक्ता योनयः स्वनस्पतेः / ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः

ଅମ୍ବିକାମାନଙ୍କ ଯୋନିମାନେ ମୁଁ ବନସ୍ପତି-ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କହିଛି। ସେମାନେ ସ୍ୱବୀର୍ୟରେ ତ୍ରିବିଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ୱରେ ଏକୀଭୂତ।

Verse 6

त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालस्ततः स्मृतः / त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः

ତିନି ସାଧନଯୁକ୍ତ ପୁରୋଡାଶ ‘ତ୍ରିକପାଳ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେହି ପୁରୋଡାଶ ହିଁ ‘ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ’; ତେଣୁ ଏଠାରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ।

Verse 7

धत्ते धर्मः प्रजाः सर्वा मनो ज्ञानकरं स्मृतम् / आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः

ଧର୍ମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଧାରଣ କରେ; ମନ ଜ୍ଞାନକାରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆକୃତି ସୁରୁଚି ରୂପ, ଏବଂ ରୁଚି ଶ୍ରଦ୍ଧାକାରକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 8

एवमेते प्रजापालाः प्रजानां स्थितिहेतवः / अथास्य सृजतः सर्गं प्रजानां परिवृद्धये

ଏଭଳି ଏହି ପ୍ରଜାପାଳମାନେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତିର କାରଣ। ପରେ ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପରିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ ରଚିଲେ।

Verse 9

न व्यवर्द्धत ताः सृष्टाः प्रजाः केनापि हेतुना / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्

କୌଣସି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ଅର୍ଥନିଶ୍ଚୟକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ବୁଦ୍ଧି ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 10

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

ତାପରେ ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ତମୋମାତ୍ରାକୁ ଚଳିତ ଦେଖିଲେ; ଯାହା ରଜଃ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱକର୍ମାନୁସାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିଲା।

Verse 11

ततः स तेन दुखेनशुचं चक्रे जगत्पतिः / तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्

ତେବେ ଜଗତ୍ପତି ସେଇ ଦୁଃଖରୁ ଶୋକକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ ସେ ତମସ୍‌କୁ ହଟାଇ ରଜସ୍‌ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କଲେ।

Verse 12

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं संप्रसूयत / अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत

ସେଇ ତମସ୍ ପ୍ରତିନୁତ୍ତ ହୋଇ ଏକ ମିଥୁନକୁ ପ୍ରସବ କଲା। ତାହାର ଅଧର୍ମାଚରଣରୁ ହିଂସା ଓ ଶୋକ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 13

ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने वरणात्मके / ततः स भगवानासीत् प्रीतश्चैतं हि शिश्रिये

ତାପରେ ସେହି ବର-ସ୍ୱରୂପ ଯୁଗଳ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲାପରେ ଭଗବାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହେଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 14

एवं प्रीतात्मनस्तस्य स्वदेहार्द्धाद्विनिःसृता / नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा

ଏଭଳି ପ୍ରୀତାତ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧଭାଗରୁ ପରମକଲ୍ୟାଣୀ, ସର୍ବଭୂତମନୋହରା ନାରୀ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 15

सा हि कामात्मना सृष्टा प्रकृतेः सा सुरूपिणी / शतरूपेति सा प्रोक्ता सा प्रोक्तैव पुनः पुनः

ସେ କାମାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସୁରୂପିଣୀ; ସେ ‘ଶତରୂପା’ ବୋଲି କୁହାଗଲା—ସେହି ନାମ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା।

Verse 16

ततः प्रजाः समुद्भूता यथा प्रोक्ता मया पुरा / प्रक्रियायां यथा तुभ्यं त्रेतामध्ये महात्मनः

ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲି; ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ତ୍ରେତାଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତୁମକୁ ଯେ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଥିଲି, ସେହିପରି।

Verse 17

यदा प्रजास्तु ताः सृष्टा न व्यवद्धत धीमतः / ततो ऽन्यान्मानसान्पुत्रानात्मनः सदृशो ऽसृजत

ଯେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ମାନସପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 18

भृग्वङ्गिरोमरीचींश्च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च निर्ममे मानसान्सुतान्

ବ୍ରହ୍ମା ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠ—ଏମାନଙ୍କୁ ମାନସପୁତ୍ର ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 19

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यतात्मकानां तु सर्वेषामात्मयोनिनाम्

ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚୟ କରାଯାଇଛି—ଏମାନେ ‘ନବ ବ୍ରହ୍ମା’; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପରୁ ଜନ୍ମିତ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୟୋନିଙ୍କ ମୂଳ।

Verse 20

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा धर्मं भूतसुखावहम् / प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ଥିବା ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 21

बुद्धितः ससृजे धर्मं सर्वभूतसुखावहम् / मनसस्तु रुचिर्नाम जज्ञे जो ऽव्यक्तजन्मनः

ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ‘ରୁଚି’ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 22

भृगुस्तु त्दृदयाज्जज्ञे ऋषिः साललयोनिनः / प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्

ଭୃଗୁ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଯୋନି ଜଳତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀ; ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଣରୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 23

अभिमानात्मकं रुद्रं निर्ममे नीललोहितम् / शिरसोंगिरसं चैव श्रोत्रादत्रिं तथैव च

ଅଭିମାନସ୍ୱରୂପ ରୁଦ୍ର ଓ ନୀଲଲୋହିତଙ୍କୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶିରଃରୁ ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣରୁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 24

पुलस्त्यं च तथोदानाद्व्यानाच्च पुलहं पुनः / समानजो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम्

ଉଦାନରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ବ୍ୟାନରୁ ପୁନଃ ପୁଲହଙ୍କୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମାନରୁ ବସିଷ୍ଠ ଜନ୍ମିଲେ; ଅପାନରୁ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 25

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः प्रजादौ द्वादश स्मृताः / धर्मस्तेषां प्रथमजो देवतानां स्मृतस्तु वै

ଏହିପରି ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଜ ଧର୍ମ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 26

भृग्वादयस्तु ये सृष्टास्ते वै ब्रह्मर्षयः स्मृताः / गृहमेधिपुराणास्ते धर्मस्तैः प्राक् प्रवर्त्तितः

ଭୃଗୁ ଆଦି ଯେ ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେମାନେ ଗୃହମେଧୀ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରାଚୀନ; ଧର୍ମକୁ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରିଥିଲେ।

Verse 27

द्वादशैते प्रसूयन्ते प्रजाः कल्पे पुनः पुनः / तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଜନ କଳ୍ପେ କଳ୍ପେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 28

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः / यदा तैरिह सृष्टैस्तु धर्म्माद्यैश्च महर्षिभिः

ସେମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜାସମ୍ପନ୍ନ, ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ସେଇ ମହର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 29

सृज्यमानाः प्रजाश्चैव न व्यवर्द्धन्त धीमतः / तमोमात्रावृतः सो ऽभूच्छोकप्रतिहतश्च वै

ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ କେବଳ ତମସ୍‌ରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଶୋକରେ ପ୍ରତିହତ ହେଲେ।

Verse 30

यथाऽवृतः स वै ब्रह्मा तमोमात्रा तु सा पुनः / पुत्राणां च तमोमात्रा अपरा निःसृताभवत्

ଯେପରି ସେ ବ୍ରହ୍ମା ତମୋମାତ୍ରାରେ ଆବୃତ ହେଲେ, ସେଇ ତମୋମାତ୍ରା ପୁନଃ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ନିଷ୍କ୍ରମିତ ହେଲା।

Verse 31

प्रतिस्रोतात्मको ऽधर्मो हिंसा चैवाशुभात्मिका / ततः प्रतिहते तस्य प्रतीते वरणात्मके

ଅଧର୍ମ ପ୍ରତିସ୍ରୋତସ୍ୱଭାବ ଥିଲା, ହିଂସା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭସ୍ୱଭାବିନୀ ଥିଲା। ତାପରେ ତାଙ୍କର ସେଇ ଆବରଣସ୍ୱରୂପ ଭାବ ପ୍ରତିହତ ହୋଇ ପ୍ରତୀତ ହେଲା।

Verse 32

स्वां तनुं स तदा ब्रह्मा समपोहत भास्वराम् / द्विधा कृत्वा स्वकं देहमर्द्धेन पुरुषो ऽभवत्

ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଭାସ୍ୱର ତନୁକୁ ଅପସାରଣ କଲେ। ନିଜ ଦେହକୁ ଦ୍ୱିଧା କରି, ଅର୍ଧଭାଗରେ ସେ ପୁରୁଷରୂପ ହେଲେ।

Verse 33

अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत / प्रकृतिर्भूतधात्री सा कामाद्वै सृजतः प्रभोः

ତାଙ୍କର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ସେ ନାରୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମିଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ସେଇ ପ୍ରକୃତି, ଭୂତଧାତ୍ରୀ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 34

सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्य सुस्थिता / ब्रह्माणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्टतः

ସେ ନିଜ ମହିମାରେ ଦିବ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ସୁସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ତନୁ, ଦିବକୁ ଆବୃତ କରି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 35

या त्वर्द्धा सृज्यते नारी शतरूपा व्यजायत / सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परम दुश्चरम्

ଯେ ଅର୍ଧାଂଶରୁ ସୃଜିତ ନାରୀ ଶତରୂପା ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ପରମ ତପ ନିୟୁତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲେ।

Verse 36

भर्त्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत / स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते

ସେ ଦୀପ୍ତଯଶସ୍ବୀ ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଇ ଆଦି ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ପୁରୁଷ ‘ମନୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 37

तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते / लब्ध्वा तु पुरुषः पत्नीं शतरूपामयोनिजाम्

ତାଙ୍କର ମନ୍ୱନ୍ତର ଏଠାରେ ଏକସପ୍ତତି (୭୧) ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ ଅୟୋନିଜା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 38

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते / प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत

ସେ ତାହା ସହିତ ରମଣ କରେ; ତେଣୁ ସେ ‘ରତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗ କଳ୍ପାଦିରେ ଘଟିଲା।

Verse 39

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽभवत्पुरुषो विराट् / सम्राट् सशतरूपस्तु वैराजस्तु मनुः स्मृतः

ବ୍ରହ୍ମା ବିରାଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେଇ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ହେଲେ। ସେ ସମ୍ରାଟ୍ ଓ ଶତରୂପ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବୈରାଜକୁ ମନୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 40

स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः / वैराजात्पुरुषाद्वीरौ शतरूपा व्यजायत

ସେଇ ବୈରାଜ ମନୁ-ପୁରୁଷ ପ୍ରଜାସର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବୈରାଜ ପୁରୁଷରୁ ବୀର୍ୟରୂପେ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 41

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ / कन्ये द्वे सुमहाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः

ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ—ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବଂ ଦୁଇ ଅତିମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 42

देवी नाम्ना तथाकूलिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे / स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय व्यसृजत्प्रभुः

ସେଇ ଶୁଭ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏର ନାମ ‘ଦେବୀ’; ଅନ୍ୟମାନେ ଆକୂତି ଓ ପ୍ରସୂତି। ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 43

रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्य पादयत् / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्

ପ୍ରଜାପତି ରୁଚି ଆକୂତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଆକୂତିରେ ରୁଚିଙ୍କ ମାନସ-ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଏକ ଶୁଭ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 44

यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमलौ तौ बभूवतुः / यज्ञस्य दक्षिणायां च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे

ସେଇ ଯୁଗଳ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ହେଲେ। ଯଜ୍ଞଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 45

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवेतरे / यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସେଇ ଦେବମାନେ ‘ୟାମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ‘ୟାମା’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 46

अजिताश्चैव शुक्राश्च द्वौ गणौ ब्रह्मणः स्मृतौ / यामाः पूर्वं परिक्रान्ता येषां संज्ञा दिवौकसः

ଅଜିତ ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହି ଦୁଇ ଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପୂର୍ବେ ପରିକ୍ରମା କରିଥିବା ଯାମାମାନେ ‘ଦିବୌକସ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 47

स्वायंभूव सुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः / तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରସୂତିରେ ଲୋକମାତାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେହି ପ୍ରସୂତିରେ ପ୍ରଭୁ ଦକ୍ଷ ଚତୁର୍ବିଂଶତି କନ୍ୟା ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 48

सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः / योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, କମଳନୟନୀ; ସମସ୍ତେ ଯୋଗପତ୍ନୀ ଓ ଯୋଗମାତା।

Verse 49

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः / श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ, ବିଶ୍ୱର ମାତା; ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ମେଧା ଓ କ୍ରିୟା।

Verse 50

बुद्धिर्लज्जा वसुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदश / पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ବସୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି—ଏହିପରି ତ୍ରୟୋଦଶ ଦାକ୍ଷାୟଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 51

द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयंभुवा / यान्याः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

ଏହିଗୁଡ଼ିକ ତାହାର ଦ୍ୱାର, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ; ଯେଉଁମାନେ ଶେଷ ରହିଲେ, ସେମାନେ କନିଷ୍ଠଙ୍କର ଏକାଦଶ ସୁଲୋଚନା।

Verse 52

सती ख्यातिश्च संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

ସତୀ, ଖ୍ୟାତି, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରୀତି, କ୍ଷମା; ତଥା ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା।

Verse 53

तास्तदा प्रत्यगृह्णन्त पुनरन्ये महार्षयः / रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

ତେବେ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ରୁଦ୍ର, ଭୃଗୁ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ ଓ କ୍ରତୁ।

Verse 54

पुलस्त्यो ऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरो ऽग्रिस्तथैव च / सतीं भवाय प्रायच्छत्ख्यातिं च भृगवे तथा

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ପିତୃଗଣ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ—ସତୀଙ୍କୁ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତିଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 55

मरीचये तु संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ / प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

ମରୀଚିଙ୍କୁ ସଂଭୂତି, ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ସ୍ମୃତି; ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଏବଂ ପୁଲହଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଦିଆଗଲା।

Verse 56

क्रतवे संततिं नाम अनसूयां तथात्रये / ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहां चैवाग्नये ददौ

କ୍ରତୁଙ୍କୁ ‘ସନ୍ତତି’ ନାମକା, ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଅନସୂୟା; ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଊର୍ଜା ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା ଦିଆଗଲା।

Verse 57

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि मे शृणु / एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्त्वनुसृताः स्थिताः

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦିଆଗଲା; ଏବେ ସେମାନଙ୍କରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଭାଗ ପ୍ରଜା ପରମ୍ପରାରେ ଅନୁସୃତ ହୋଇ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 58

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् / श्रद्धा कामं प्रजज्ञे ऽथ दर्पो लक्ष्मी सुतः स्मृतः

ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା କାମକୁ ପ୍ରସବ କଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦର୍ପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 59

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते / पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा

ଧୃତିର ପୁତ୍ର ‘ନିୟମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତୁଷ୍ଟିର ପୁତ୍ର ‘ସନ୍ତୋଷ’ ଭାବେ ଉଚ୍ୟ। ପୁଷ୍ଟିର ପୁତ୍ର ‘ଲାଭ’ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ମେଧାର ପୁତ୍ର ‘ଶ୍ରୁତ’ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 60

क्रियायास्तनयौ प्रोक्तौ दमश्च शम एव च / बुद्धेर्बोधः सुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ

କ୍ରିୟାର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ‘ଦମ’ ଓ ‘ଶମ’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ। ବୁଦ୍ଧିର ପୁତ୍ର ‘ବୋଧ’ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ‘ଅପ୍ରମାଦ’ ମଧ୍ୟ—ସେ ଦୁଇଜଣ।

Verse 61

लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः / क्षेमः शान्तेः सुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

ଲଜ୍ଜାର ପୁତ୍ର ‘ବିନୟ’; ବସୁର ପୁତ୍ର ‘ବ୍ୟବସାୟ’। ଶାନ୍ତିର ପୁତ୍ର ‘କ୍ଷେମ’ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସିଦ୍ଧିରୁ ‘ସୁଖ’ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 62

यशः कीर्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः / कामस्य तु सुतो हर्षो देव्यां सिद्ध्यां व्यजायत

କୀର୍ତ୍ତିର ପୁତ୍ର ‘ଯଶ’ ମଧ୍ୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର। ଏବଂ କାମର ପୁତ୍ର ‘ହର୍ଷ’ ଦେବୀ ସିଦ୍ଧିରେ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 63

इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य सात्त्विकः / जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं च ते

ଏହିପରି ଧର୍ମର ଏହି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ଗ ସୁଖଫଳଦାୟକ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମରୁ ହିଂସା ଜନ୍ମିଲା, ସହିତ କପଟ ଓ ଅନୃତ ମଧ୍ୟ।

Verse 64

निकृत्यनृतयोर्जज्ञ भयं नरक एव च / माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

କପଟ ଓ ଅନୃତରୁ ଭୟ ଏବଂ ନରକ ଜନ୍ମିଲା; ଏହି ଦୁଇର ଯୁଗଳରୂପେ ମାୟା ଓ ବେଦନା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 65

मयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् / वेदनायां ततश्चापि जेज्ञ दुःखं तु रौरवात्

ମାୟାରୁ ପୁନଃ ମାୟା ଜନ୍ମିଲା, ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବେଦନାରୁ ରୌରବ-ନରକସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 66

मृत्योर्व्याधिर्जराशोकक्रोधासूया विजज्ञिरे / दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

ମୃତ୍ୟୁରୁ ବ୍ୟାଧି, ଜରା, ଶୋକ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସୂୟା ଜନ୍ମିଲେ; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖବର୍ଧକ ଏବଂ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 67

तेषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ह्यनिधनाः स्मृताः / इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनिया मकः

ସେମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନିଧନ (ଅବିନାଶୀ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହିପରି ଧର୍ମକୁ ନିୟମ କରୁଥିବା ତାମସ ସର୍ଗ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 68

प्रजाः सृचेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे चात्मसंभवान्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ “ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର” ବୋଲି ନୀଲଲୋହିତ ସତୀ ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନିଜ ଆତ୍ମସମ୍ଭବ ପ୍ରଜା ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 69

नाधिकान्न च हीनास्तान्मानसानात्मना समान् / सहस्रं च सहस्राणामसृजत्कृत्तिवाससः

ସେମାନେ ନ ଅଧିକ ନ ହୀନ—ମାନସଜନ୍ୟ, ନିଜ ସମାନ। କୃତ୍ତିବାସ ସହସ୍ରର ସହସ୍ର, ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 70

तुल्यानेवात्मना सर्वान् रूपतेजोबल श्रुतैः / पिङ्गलान्सनिषङ्गांश्च कपर्दी नीललोहितान्

କପର୍ଦୀ ନୀଲଲୋହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ସମାନ—ରୂପ, ତେଜ, ବଳ ଓ ଶ୍ରୁତିରେ—ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନିଷଙ୍ଗ (ତୂଣୀର) ସହିତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 71

विशिखान्हीनकेशांश्च दृष्टिघ्नास्तान्कपालिनः / महारूपान्विरूपांश्च विश्वरूपाश्च रूपिणः

ସେମାନେ ଶିଖାହୀନ, ଅଳ୍ପକେଶ, ଦୃଷ୍ଟିହର ଭୟଙ୍କର; କପାଳଧାରୀ। କେହି ମହାରୂପ, କେହି ବିରୂପ, କେହି ବିଶ୍ୱରୂପ—ରୂପବାନ।

Verse 72

रथिनो वर्मिणश्चैव धन्विनो ऽथ वरूथिनः / सहस्रशतबाहूंश्च दिव्यभौमान्तरिक्षगान्

ସେମାନେ ରଥୀ, ବର୍ମଧାରୀ, ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ବରୂଥିନ (ଦଳ-ଆବରଣସହ) ଥିଲେ; ସହସ୍ର-ଶତ ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ, ଦିବ୍ୟ—ଭୂମି ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବିଚରଣକାରୀ।

Verse 73

स्थूल शीर्षानष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस्तु त्रिलोचनान् / अन्नादान्पिशितादांश्च आज्यपान्सोमपोस्तथा

ସେମାନେ ସ୍ଥୂଳଶିର, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାହୀନ, ଦ୍ୱିଜିହ୍ୱା ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ; ଅନ୍ନଭୋଜୀ, ମାଂସଭୋଜୀ, ଆଜ୍ୟପାନୀ ଏବଂ ସୋମପାନୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 74

अतिमेढ्रोग्रकायांश्च शितिकण्ठोग्रमन्युकान् / सनिषङ्गतनुत्रांश्च धन्विनो ह्यसिचर्मिणः

ଅତିମେଢ୍ର, ଉଗ୍ରକାୟ, ଶିତିକଣ୍ଠ ଓ ଉଗ୍ରକ୍ରୋଧୀ; ନିଷଙ୍ଗ (ତୂଣୀର) ଓ କବଚସହ ଧନୁର୍ଧର, ଏବଂ ଖଡ୍ଗ-ଢାଳଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 75

आसीनान् धावतश्चापि जृंभतश्चाप्यधिष्ठितान् / अधीयानाश्च जपतो युञ्जतो ध्यायतस्तथा

କେହି ବସିଥିଲେ, କେହି ଧାଉଥିଲେ, କେହି ଜମ୍ଭାଇ ନେଉଥିଲେ, କେହି ଆସନସ୍ଥ; କେହି ଅଧ୍ୟୟନରତ, କେହି ଜପରତ, କେହି ଯୋଗଯୁକ୍ତ, କେହି ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ।

Verse 76

ज्वलतो वर्षतश्चैव द्योतमानान्प्रधूपितान् / बुद्धान्बुद्धतमांश्चैव ब्रह्मस्वान् ब्रह्मदर्शिनः

କେହି ଜ୍ୱଳିତ, କେହି ବର୍ଷାକାରୀ, କେହି ଦ୍ୟୋତମାନ ଓ କେହି ଧୂପ-ଧୂମରେ ଆବୃତ; କେହି ବୁଦ୍ଧ, କେହି ଅତିବୁଦ୍ଧିମାନ, ବ୍ରହ୍ମମୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶୀ।

Verse 77

नीलग्रीवान्सहस्राक्षान् सर्वांश्चैव क्षमाचरान् / अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

ସେମାନେ ନୀଳଗ୍ରୀବ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏବଂ ସମସ୍ତେ କ୍ଷମାଶୀଳ ଆଚରଣବାନ; ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଥିଲେ।

Verse 78

रुदतो द्रवतश्चैव एवं युक्तान्सहस्रशः / अयातयामान् सृजतं रुद्रमेतान्सुरोत्तमान्

କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ଦୌଡୁଥିବା, ଏଭଳି ସହସ୍ରଶଃ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ରୁଦ୍ର ଏହି ଅୟାତୟାମ (ଅକ୍ଷୟ) ସୁରୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 79

दृष्ट्वा ब्रह्माब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः / न स्रष्टव्यात्मन स्तल्या प्रजा नैवाधिका तथा

ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏପରି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରନି; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଏମିତି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ନ ଯୋଗ୍ୟ, ନ ଉଚିତ।”

Verse 80

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजास्त्वं मृत्युसंयुताः / नारभन्ते हि कर्माणि प्रजा विगतमृत्यवः

ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମୃତ୍ୟୁସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁହୀନ ପ୍ରଜା କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେନାହିଁ।

Verse 81

एवसुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रभो

ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ କହିଲା—“ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜରାଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜା ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବିନି। ମୁଁ ସ୍ଥିତ; ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମେ ହିଁ ସୃଜନ କର।”

Verse 82

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः / सहस्रं हि सहस्राणामात्मनो मम निःसृताः

ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଯେମାନେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି—ବିରୂପ, ନୀଲ-ଲୋହିତ; ମୋର ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରୁ ସେମାନେ ସହସ୍ରର ସହସ୍ର ରୂପେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 83

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः / पृथिव्यामन्तरिक्षे च रुद्राण्यस्ताः परिश्रुताः

ଏହି ଦେବମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ମହାବଳୀ ହେବେ; ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ସେଇ ରୁଦ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଶ୍ରୁତ।

Verse 84

शतरुद्रे समाम्नाता भविष्यन्तीह यज्ञियाः / यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वे देवगणैः सह

ଶତରୁଦ୍ରରେ ଯେମାନେ ସମାମ୍ନାତ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ହେବେ; ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସହିତ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗୀ ହେବେ।

Verse 85

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह छन्दजाः / तैः सार्द्धमिज्यमानास्ते स्थास्यन्तीहायुगक्षयात्

ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ଯେ ଛନ୍ଦୋଜାତ ଦେବମାନେ ଏଠାରେ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଯୁଗକ୍ଷୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରହିବେ।

Verse 86

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा महादेवेन स प्रभुः / प्रत्युवाच तथा भीमं त्दृष्यमाणः प्रजापतिः

ମହାଦେବ ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା—ପ୍ରଜାପତି—ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହିପରି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 87

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्यात्दृतं प्रभो / ब्रह्मणा समनु ज्ञाते ततः सर्वमभूत्किल

ଏମିତି ହେଉ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ପ୍ରଭୋ—ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ସହିତ ତାପରେ ସବୁ କିଛି ସେହିପରି ହୋଇଗଲା।

Verse 88

ततः प्रभृति देवः स न प्रासूयत वै प्रजाः / ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम्

ତାହା ପରେ ସେ ଦେବ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ନାହିଁ। ଊର୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ ସ୍ଥାଣୁରୂପେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 89

यस्मात्प्रोक्तं स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुर्बुधैः स्मृतः / ज्ञानं तपश्च सत्यं च ह्यैश्वर्यं धर्म एव च

ସେ କହିଥିଲେ—“ମୁଁ ସ୍ଥିତ ଅଛି”, ଏହିକାରଣରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ସ୍ଥାଣୁ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ, ତପ, ସତ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଧର୍ମ—ସବୁ ତାଙ୍କରେ ଅଛି।

Verse 90

वैराग्यमात्मसंबोधः कृत्स्नान्येतानि शङ्करे / सर्वान्देवानृषींश्चैव समेतानसुरैः सह

ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ବୋଧ—ଏ ସମସ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦେବ, ଋଷି ଓ ଅସୁର ସହିତ ଯେ ସମସ୍ତେ ସମବେତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 91

अत्येति तेजसा देवो महादेवस्ततः स्मृतः / अत्येति देवा नैश्वर्याद्वलेन च महासुरान्

ସେ ଦେବ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ‘ମହାଦେବ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ବଳରେ ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।

Verse 92

ज्ञानेन च मुनीन्सर्वान्योगाद्भूतानि सर्वशः / एवमेव महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः / प्रजामनु द्यामां सृष्ट्वा सर्गादुपरराम ह

ଜ୍ଞାନରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ, ଯୋଗରେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସର୍ବଦେବନମସ୍କୃତ ମହାଦେବ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୟାମାଂ (ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥା) ସୃଷ୍ଟି କରି ସର୍ଗକାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତ ହେଲେ।