Shloka 75
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सकृदेव तया वृष्ट्या संसिद्धे पृषिवीतले / प्रजा आसंस्ततस्तासां वृक्षश्च गृह संज्ञिताः
Transliteration
sakṛdeva tayā vṛṣṭyā saṃsiddhe pṛṣivītale / prajā āsaṃstatastāsāṃ vṛkṣaśca gṛha saṃjñitāḥ
Translation
ସେଇ ଏକମାତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୃଥିବୀତଳ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା; ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୃକ୍ଷମାନେ ‘ଗୃହ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
Word by Word
सकृत्once
सकृत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formपरिमाण/आवृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: once)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (restrictive/emphatic particle)
तयाby that
तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — by that
वृष्ट्याby the rain
वृष्ट्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — by rain
संसिद्धेwhen (it was) fully formed
संसिद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-√सिध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — when perfected/fully formed
पृषिवीतलेon the earth’s surface
पृषिवीतले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृषिवीतल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (पृषि-वीतलः/वीतलम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — on the earth-surface
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन — creatures/people
आसन्were
आसन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन — were
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb: then/from that)
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन — of them
वृक्षःa tree
वृक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — tree
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
गृहhouse
गृह:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — house
संज्ञिताःwere called
संज्ञिताः:
Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — called/named