Shloka 55
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
वर्णाश्रमव्यवस्थाश्च न तदासन्न तत्कराः / अनिच्छाद्वेषयुक्तास्ता वर्त्तयन्ति परस्परम्
Transliteration
varṇāśramavyavasthāśca na tadāsanna tatkarāḥ / anicchādveṣayuktāstā varttayanti parasparam
Translation
ସେତେବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା, ନ ତାହାର ଅନୁଷ୍ଠାତା; ସେମାନେ ଅନିଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
Word by Word
वर्ण-आश्रम-व्यवस्थाःthe arrangements of varṇas and āśramas
वर्ण-आश्रम-व्यवस्थाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + व्यवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चय (conjunction)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय—निषेध (negation particle)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय—कालवाचक (temporal adverb)
आसन्were
आसन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तत्-कराःdoers of that (system)
तत्-कराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; अर्थः—'तत् करोति' इति (doers of that)
अ-निच्छा-द्वेष-युक्ताःendowed with unwillingness and aversion
अ-निच्छा-द्वेष-युक्ताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिच्छा (प्रातिपदिक) + द्वेष (प्रातिपदिक) + युक्त (युज् धातोः क्त, कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण—'तत्कराः' इत्यस्य
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
वर्तयन्तिmake (it) proceed; carry on
वर्तयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु, णिच्)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; णिच्-प्रयोग (causative)
परस्परम्mutually; with one another
परस्परम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्यय—परस्पर-भाववाचक (reciprocal adverb)