Shloka 53
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तदा सत्यमलोभश्च संतुष्टिश्च च सुखं दमः / निर्विशेषाश्च ताः सर्वा रूपायुःशिल्पचेष्टितैः
Transliteration
tadā satyamalobhaśca saṃtuṣṭiśca ca sukhaṃ damaḥ / nirviśeṣāśca tāḥ sarvā rūpāyuḥśilpaceṣṭitaiḥ
Translation
ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟ, ଅଲୋଭ, ସନ୍ତୋଷ, ସୁଖ ଓ ଦମ (ସଂଯମ) ବିଦ୍ୟମାନ ଥାଏ। ରୂପ, ଆୟୁ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଆଚରଣରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭେଦହୀନ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି।
Word by Word
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
सत्यtruth
सत्य:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)
अलोभःnon-greed
अलोभः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootअलोभ (प्रातिपदिक; नञ्-पूर्वक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासान्तपद (in compound)
सत्यअलोभःtruth and non-greed
सत्यअलोभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य-अलोभ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (collective)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
संतुष्टिःcontentment
संतुष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
सुखम्happiness
सुखम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दमःself-control
दमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
निर्विशेषाःwithout distinction; uniform
निर्विशेषाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्विशेष (प्रातिपदिक; निर्+विशेष)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (qualifying 'ताः सर्वाः')
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
ताःthey (those)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम
सर्वाःall
सर्वाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण
रूपform; beauty
रूप:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
आयुःlifespan
आयुः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
शिल्पskill; craft
शिल्प:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootशिल्प (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (in compound)
चेष्टितैःby actions/activities
चेष्टितैः:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootचेष्टित (प्रातिपदिक; चेष्ट् (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle used as noun); नपुंसक/पुं, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/हेतु (in respect of/by)
रूपायुःशिल्पचेष्टितैःin/with respect to form, lifespan, skill, and actions
रूपायुःशिल्पचेष्टितैः:
Karaṇa/Viṣaya (करण/विषय)
TypeNoun
Rootरूप-आयुः-शिल्प-चेष्टित (प्रातिपदिक; समास)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (coordinative)