Shloka 49
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः
Transliteration
samūla phalapuṣpāṇi varttanāya tvaśeṣataḥ / sarvaikāntasukhaḥ kālo nātyarthaṃ hyuṣṇaśītalaḥ
Translation
ମୂଳସହିତ ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ସବୁ ଅବିରତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାର କାଳ ସର୍ବଥା ସୁଖମୟ; ଅତ୍ୟଧିକ ଉଷ୍ଣ ନୁହେଁ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୀତଳ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Word by Word
समूलwith roots; root-inclusive
समूल:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमूल (प्रातिपदिक; सम्+मूल)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (adjectival)
फलfruit
फल:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासपूर्वपद (in compound)
पुष्पाणिflowers
पुष्पाणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
वर्तनायfor functioning/continuance
वर्तनाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootवर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/विशेषार्थ
अशेषतःentirely; without remainder
अशेषतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः (अव्यय; अशेष+तस्)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
सर्वall
सर्व:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
एकान्तexclusive; absolute
एकान्त:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootएकान्त (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
सुखःhappiness; comfort
सुखः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासान्तपद (in compound)
सर्वैकान्तसुखःhaving wholly exclusive happiness; perfectly pleasant
सर्वैकान्तसुखः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व-एकान्त-सुख (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (qualifying 'कालः')
कालःtime/season
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अत्यर्थम्excessively; too much
अत्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय; अत्यर्थ)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
उष्णhot
उष्ण:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
शीतलःcool
शीतलः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासान्तपद (in compound)
उष्णशीतलःhot-and-cool (i.e., neither extreme)
उष्णशीतलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउष्ण-शीतल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (qualifying 'कालः')