Shloka 187
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्मिस्त्रेतायुगे त्वाद्ये मध्यं प्राप्ते क्रमेण तु / ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे
Transliteration
tasmistretāyuge tvādye madhyaṃ prāpte krameṇa tu / tato 'nyāṃ mānasīṃ so 'tha prajāḥ sraṣṭuṃ pracakrame
Translation
ସେଇ ଆଦ୍ୟ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ କ୍ରମେ ମଧ୍ୟକାଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଏକ ମାନସିକ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
त्रेतायुगेin the Tretā age
त्रेतायुगे:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootत्रेता-युग (प्रातिपदिक; त्रेता + युग)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
आद्येin the first (part)
आद्ये:
अधिकरण (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषण
मध्यम्the middle
मध्यम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्राप्ते इति कृदन्तेन सह (अध्याहृतं ‘मध्यम्’ लक्ष्य)
प्राप्तेwhen (it was) reached
प्राप्ते:
अधिकरण (सति-सप्तमी/Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
क्रमेणgradually, in order
क्रमेण:
करण (Instrument/manner)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; प्रकार/उपाय
तुindeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
ततःthen
ततः:
क्रम (Discourse/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (sequence)
अन्याम्another
अन्याम्:
कर्म (Object)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्रजाम् (अध्याहृत) इति विशेषण
मानसीम्mental, mind-born
मानसीम्:
कर्म (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अथthen
अथ:
क्रम (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
स्रष्टुम्to create
स्रष्टुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थ (purpose)
प्रचक्रमेset about, began
प्रचक्रमे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-क्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन