Shloka 168
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
संस्थित्यां सुकृतायां वै चातुर्वर्ण्यस्य तस्य तत् / वर्णास्तु दंडभयतः स्वेस्वे वर्ण्ये व्यवस्थिताः / ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्
Transliteration
saṃsthityāṃ sukṛtāyāṃ vai cāturvarṇyasya tasya tat / varṇāstu daṃḍabhayataḥ svesve varṇye vyavasthitāḥ / tataḥ sthiteṣu varṇeṣu sthāpayāmāsa hyāśramān
Translation
ସେହି ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ସୁସ୍ଥିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ, ଦଣ୍ଡଭୟରୁ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Word by Word
संस्थित्याम्in the established order
संस्थित्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg)
सुकृतायाम्well-made; properly arranged
सुकृतायाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुकृता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg); विशेषणम् (qualifying ‘संस्थित्याम्’)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयबोधक अव्यय (emphatic particle)
चातुर्वर्ण्यस्यof the fourfold varṇa-system
चातुर्वर्ण्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen sg)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी एकवचन (Gen sg)
तत्that (arrangement)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
वर्णाःthe varṇas (classes)
वर्णाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Nom pl)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषबोधक अव्यय (particle)
दण्ड-भयतःfrom fear of punishment
दण्ड-भयतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootदण्ड (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
Formतसिलन्त अव्यय (ablatival adverb) ‘-तः’; तत्पुरुषपूर्वपद (दण्डस्य भयम्)
स्वेin one’s own
स्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी एकवचन (Loc sg); विशेषणम्
स्वेin (each) one’s own
स्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी एकवचन (Loc sg); पुनरुक्त-विशेषणम् (each in his own)
वर्ण्येin the (respective) varṇa-duty/status
वर्ण्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg)
व्यवस्थिताःwere established; remained fixed
व्यवस्थिताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Nom pl); ‘set/established’
ततःthen; thereafter
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक अव्यय (then; thereafter)
स्थितेषुwhen (they) were settled
स्थितेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त (past passive participle) ‘स्थित’; पुंलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (Loc pl); ‘when (they) were established’
वर्णेषुamong the varṇas
वर्णेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (Loc pl)
स्थापयामासhe established; he set up
स्थापयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् (causative स्थापय)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg); परस्मैपद; णिजन्त (causative)
हिindeed; for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चयबोधक अव्यय (particle: indeed/for)
आश्रमाण्āśramas (stages of life)
आश्रमाण्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Acc pl)