Shloka 151
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्रथंतीह याः पुनः / ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह
Transliteration
yadā prasṛṣṭā oṣadhyo na prathaṃtīha yāḥ punaḥ / tatastāsāṃ ca pṛttyarthai vārtopāyaṃ cakāra ha
Translation
ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଔଷଧିମାନେ ଏଠାରେ ପୁନର୍ବାର ବିସ୍ତାର ପାଇଲେ ନାହିଁ ଯେତେବେଳେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପୋଷଣାର୍ଥେ ସେ ‘ବାର୍ତ୍ତା’ ନାମକ ଜୀବିକା-ଉପାୟ ଗଢ଼ିଲେ।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (relative adverb: when)
प्रसृष्टाःreleased/created
प्रसृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-सृष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक; √सृज्)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agreeing with ओषध्यः
ओषध्यःherbs
ओषध्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
प्रथन्तिflourish/spread
प्रथन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदी
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb of place)
याःwhich (ones)
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun referring to ओषध्यः
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति/पुनः-अव्यय (adverb: again)
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (thereupon/from that)
तासाम्of those (herbs)
तासाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
प्रीत्यर्थैःfor (their) satisfaction/nourishment
प्रीत्यर्थैः:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थे (for the sake of satisfaction)
वार्ता-उपायम्a means of livelihood (agricultural method)
वार्ता-उपायम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवार्ता (प्रातिपदिक) + उपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (means of livelihood/agriculture)
चकारmade/established
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदी
हindeed
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरणार्थक/पादपूरण-अव्यय (expletive particle)