Shloka 104
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
द्विहस्तः स्रोतसां श्रेष्ठं कुमारीपुरमञ्चतान् / हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च
Transliteration
dvihastaḥ srotasāṃ śreṣṭhaṃ kumārīpuramañcatān / hastasroto daśaśreṣṭho navahastoṣṭa eva ca
Translation
ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଦ୍ୱିହସ୍ତ’ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା କୁମାରୀପୁର ସମୀପରେ ପ୍ରବାହିତ। ‘ହସ୍ତସ୍ରୋତ’ରେ ଦଶହସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନବହସ୍ତ ଓ ଅଷ୍ଟହସ୍ତ ମଧ୍ୟ କଥିତ।
Word by Word
dvi-hastaḥtwo-hasta (measure)
dvi-hastaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः (two-handed/measure of two hands)
srotasāmof the streams/channels
srotasām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootsrotas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
śreṣṭhamthe best
śreṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (superlative)
kumārī-puramKumārī-city
kumārī-puram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkumārī (प्रातिपदिक) + pura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (kumārīyāḥ puram)
añcatān(they) go/extend? (uncertain)
añcatān:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootañc (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, तृतीया-पुरुष? (uncertain); बहुवचन; रूपं संदिग्धम् (पाठ/सन्धि-समस्या)
hasta-srotaḥa channel of one hasta (measure)
hasta-srotaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक) + srotas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (hastasya srotas)
daśa-śreṣṭhaḥten-best (ranked tenth?)
daśa-śreṣṭhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु/संख्यापूर्वपद-समासः (ten-best/tenfold-best)
nava-hastaḥnine-hasta (measure)
nava-hastaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnava (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः
aṣṭaḥeight
aṣṭaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक
evaindeed/just
eva:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/अवधारणार्थक (emphatic particle)
caand
ca:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)