Shloka 53
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
स्वादनाश्चाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते / प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः
Transliteration
svādanāścāpyaśīlāśca jñeyā bhūtādikāśca te / prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ
Translation
ସ୍ୱାଦନ ଓ ଅଶୀଳ—ଏମାନେ ଭୂତାଦି ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ; ମହତ୍ର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସର୍ଗ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Word by Word
स्वादनाःpleasant/tasty (in nature)
स्वादनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वादन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; गुणवाचक-विशेषण — ‘having taste/pleasant’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-निपात (particle: also/even)
अशीलाःill-conducted / unvirtuous
अशीलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअशील (प्रातिपदिक; अ-निषेध)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; नञ्-समास/निषेध-विशेषण — ‘without good conduct’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
ज्ञेयाःare to be known
ज्ञेयाः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा तव्यत्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; विधेय-विशेषण; तव्यत्-प्रत्यय (gerundive) — ‘to be known/should be known’
भूतादिकाःthe bhūta-beginnings (elemental group)
भूतादिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; ‘those beginning with the elements’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचन; सर्वनाम
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
महतःof Mahat
महतः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचन; ‘of Mahat (cosmic intellect)’
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन
विज्ञेयःis to be understood
विज्ञेयः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootविज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा + वि तव्यत्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; तव्यत्-प्रत्यय (gerundive) — ‘to be understood/recognized’
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचन; ‘of Brahmā/Brahman’
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: but/indeed)
सःthat (creation)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचन; सर्वनाम