Shloka 5
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः / अयन तस्य ताःप्रोक्तास्तेन नारायणः स्मृतः
Transliteration
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ / ayana tasya tāḥproktāstena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
Translation
ଜଳକୁ ‘ନାରା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଜଳ ନରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କଥିତ; ସେହି ଜଳ ତାଙ୍କର ‘ଅୟନ’ (ଆଶ୍ରୟ) ଥିବାରୁ ସେ ‘ନାରାୟଣ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Word by Word
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; (plural tantum)
नाराः(are called) nārāḥ
नाराः:
प्रथमा-सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; आपः इत्यस्य विधेय (predicate noun)
इतिthus
इति:
सम्बन्धसूचक (Quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)
प्रोक्ताःare said/called
प्रोक्ताः:
क्रिया (Predicative action)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; आपः/नाराः इत्यस्य
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
नर-सूनवःsons of Nara
नर-सूनवः:
प्रथमा-सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + सूनु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (नराणां सूनवः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; आपः इत्यस्य विधेय
अयनम्abode/resting-place
अयनम्:
प्रथमा-सम्बन्ध (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (निवास/स्थान sense)
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
ताःthose (waters)
ताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; आपः इत्यस्य पुनरुक्ति/अन्वय
प्रोक्ताःare said/called
प्रोक्ताः:
क्रिया (Predicative action)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ताः इत्यस्य
तेनtherefore/by that
तेन:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; हेत्वर्थ/करण (instrumental: therefore/by that)
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
क्रिया (Predicative action)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नारायणः इत्यस्य