Shloka 7
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः
Transliteration
sarve manvantaredrāste vijñeyāstulyalakṣaṇāḥ / bhūtabhavyabhavannāthāḥ sahasrākṣāḥ purandarāḥ
Translation
ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଓ ପୁରନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Word by Word
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनामसदृश (pronominal adjective used substantively)
मन्वन्तरin a manvantara
मन्वन्तर:
Adhikarana (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (समासपूर्वपद); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (manor antara)
इन्द्राःIndras
इन्द्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
विज्ञेयाःto be known, should be understood
विज्ञेयाः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त/तव्यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be known’)
तुल्यsimilar
तुल्य:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
लक्षणाःhaving characteristics
लक्षणाः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (तुल्य-लक्षणाः = समानलक्षणाः)
भूतpast
भूत:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भूत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त
भव्यfuture
भव्य:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भव्य (कृदन्त/यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; यत्-प्रत्ययान्त (fit to be/going to be)
भवत्present (being)
भवत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भवत् (कृदन्त/शतृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present participle)
नाथाःlords
नाथाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सहस्राक्षाःthousand-eyed
सहस्राक्षाः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (‘having a thousand eyes’)
पुरन्दराःPurandaras (epithet of Indra)
पुरन्दराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुरंदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इन्द्रस्य उपाधि/नाम