Shloka 11
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः
Transliteration
etatsarvaṃ pravakṣyāmi bruvato me nibodhata / bhūtabhavyabhavaddhyeta tsamṛtaṃ lokatrayaṃ dvijaiḥ
Translation
ଏ ସବୁ ମୁଁ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧ୍ୟାନରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (adjective) एतत्-शब्दस्य
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
ब्रुवतःof (me) speaking
ब्रुवतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), षष्ठी (Genitive), एकवचन; पुंलिङ्ग/सामान्य (agreeing with speaker)
मेmy / of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) एकवचन; enclitic
निबोधतunderstand, take note (you all)
निबोधत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + नि (उपसर्ग)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
भूत-भव्य-भवत्-ध्येयत्(that which is) to be contemplated as past, future, and present
भूत-भव्य-भवत्-ध्येयत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + भव्य (प्रातिपदिक) + भवत् (प्रातिपदिक) + ध्येयत् (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार)
Formसमाहार-द्वन्द्व (collective dvandva), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; लोकत्रयम् इत्यस्य विशेषण
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is remembered/known
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगभाव (passive sense)
लोक-त्रयम्the three worlds
लोक-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpurusha: 'three of worlds'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन