Shloka 48
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
गन्धर्वाप्सरसश्चैव जज्ञिरे ऽन्याश्च जातयः / ततः प्रभृति लोके ऽस्मिन्प्रजा मैथुनसंभवाः / संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वासां सृष्टिरुच्यते
Transliteration
gandharvāpsarasaścaiva jajñire 'nyāśca jātayaḥ / tataḥ prabhṛti loke 'sminprajā maithunasaṃbhavāḥ / saṃkalpāddarśanātsparśātpūrvāsāṃ sṛṣṭirucyate
Translation
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ତାହାପରେ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନଜନ୍ୟ ହେଲା; ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟି ସଙ୍କଳ୍ପ, ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Word by Word
गन्धर्वाःGandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अप्सरसःApsarases
अप्सरसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-बोधक अव्यय (emphasis)
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
अन्याःother
अन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
जातयःspecies/kinds
जातयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ततःthereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/काल-बोधक (from then/thereafter)
प्रभृतिfrom (that time) onward
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ-बोधक (from, starting with)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मैथुनसंभवाःborn of sexual union
मैथुनसंभवाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमैथुन (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (प्रजाः इति स्त्रीलिङ्गे विशेषणरूपेण बहुवचनार्थे), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी/तत्पुरुषार्थः: मैथुनात् सम्भवः (born from sexual union)
संकल्पात्from (mere) intention
संकल्पात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसंकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
दर्शनात्from sight
दर्शनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
स्पर्शात्from touch
स्पर्शात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootस्पर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
पूर्वासाम्of the earlier (ones)
पूर्वासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; विशेषण
सृष्टिःcreation
सृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उच्यतेis said
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)