Shloka 18
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
दुग्धा मही पुराणेन वत्सं चारिष्टवं प्रति / चाक्षुषे चापि संप्राप्ते तदा मन्वन्तरे पुनः
Transliteration
dugdhā mahī purāṇena vatsaṃ cāriṣṭavaṃ prati / cākṣuṣe cāpi saṃprāpte tadā manvantare punaḥ
Translation
ପୁରାଣ ଚାରିଷ୍ଟବଙ୍କୁ ବତ୍ସ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହିଲେ; ଏବଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ।
Word by Word
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (मही)
महीthe Earth
मही:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुराणेनby Purāṇa (a person)
पुराणेन:
Kartr (कर्ता/तृतीया-कर्तृ)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-निर्देश (agent/instrumental)
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karmasadhana (कर्मसाधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अरिष्टवम्Ariṣṭava (as calf)
अरिष्टवम्:
Visheshya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootअरिष्टव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वत्स-विशेषण/नाम)
प्रतिtowards, with (as)
प्रति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश/पूर्वसर्ग (preposition), ‘towards/with respect to’
चाक्षुषेin the Cākṣuṣa (Manvantara)
चाक्षुषे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; (मन्वन्तर-नाम) कालाधिकरण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अपिalso
अपि:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
संप्राप्तेwhen (it) had come
संप्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (मन्वन्तरे) ‘when arrived’
तदाthen
तदा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनु + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘Manu’s interval’); कालाधिकरण
पुनःagain
पुनः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण