Shloka 14
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
वत्सं स्वायंभुवं कृत्वा सर्वसस्यानि चैव हि / ततः स्वारोचिषे वापि प्राप्ते मन्वन्तरे ऽधुना
Transliteration
vatsaṃ svāyaṃbhuvaṃ kṛtvā sarvasasyāni caiva hi / tataḥ svārociṣe vāpi prāpte manvantare 'dhunā
Translation
ସ୍ୱାୟଂଭୁବକୁ ବତ୍ସ କରି ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ଦୋହାଗଲା; ତାପରେ ଏବେ ପ୍ରାପ୍ତ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ।
Word by Word
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वायंभुवम्Svāyambhuva (as)
स्वायंभुवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायंभुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वत्सम्’)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
सर्व-सस्यानिall crops/grains
सर्व-सस्यानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘all crops’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle)
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
ततःthen
ततः:
Kāla (काल/Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक अव्यय (thereafter)
स्वारोचिषेin (the time of) Svārociṣa
स्वारोचिषे:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (मन्वन्तर-विशेषे)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (also/even)
प्राप्तेwhen (it) had come/arrived
प्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण; सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootप्राप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी-सहचर
अधुनाnow
अधुना:
Kāla (काल/Time)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (now/at present)