Shloka 39
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
निधनं सप्तमं साम्नः सप्तविन्ध्य मिदं स्मृतम् / पञ्चविन्ध्य इति प्रोक्तं ह्रीङ्कारः प्रणवादृते
Transliteration
nidhanaṃ saptamaṃ sāmnaḥ saptavindhya midaṃ smṛtam / pañcavindhya iti proktaṃ hrīṅkāraḥ praṇavādṛte
Translation
ସାମର ସପ୍ତମ ‘ନିଧନ’କୁ ‘ସପ୍ତବିନ୍ଧ୍ୟ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି। ‘ପଞ୍ଚବିନ୍ଧ୍ୟ’ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ବିନା ଥିବା ହ୍ରୀଂକାର।
Word by Word
निधनम्(the) nidhana (concluding part/termination)
निधनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सप्तमम्seventh
सप्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier)
साम्नःof the Sāman (Sāma-chant)
साम्नः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सप्तविन्ध्यम्(the) ‘seven-vindhya’ (name/term)
सप्तविन्ध्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त + विन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; form identical), एकवचन; द्विगुसमास (numeral compound)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)
पञ्चविन्ध्यम्(as) ‘five-vindhya’
पञ्चविन्ध्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च + विन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्विगुसमास
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निदर्शनार्थक अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तम्is said/called
प्रोक्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ह्रीङ्कारःthe syllable ‘hrīṅ’ (hrīṅkāra)
ह्रीङ्कारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootह्रीङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रणवात्from the praṇava (oṃ)
प्रणवात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootप्रणव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
ऋतेwithout/except
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formवर्जनार्थक अव्यय (preposition-like indeclinable meaning ‘without/except’)