Shloka 28
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
ऋषिपुत्रवचस्तद्वै सर्वाश्च परिदेवताः / हेतुदृष्टान्त बहुलं चित्रशब्दमपार्थकम्
Transliteration
ṛṣiputravacastadvai sarvāśca paridevatāḥ / hetudṛṣṭānta bahulaṃ citraśabdamapārthakam
Translation
ଏହା ଋଷିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଚନ ଓ ସମସ୍ତ ‘ପରିଦେବତା’ (ଉପଦେବ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଧ୍ୟ; ଯାହା ହେତୁ ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ବହୁଳ, ଚିତ୍ର ଶବ୍ଦମୟ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥହୀନ।
Word by Word
ऋषि-पुत्र-वचःthe utterance of a sage’s son
ऋषि-पुत्र-वचः:
कर्ता/विषय (topic)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः तत्पुरुष (ऋषेः पुत्रस्य वचः)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (deictic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; निर्देशक-सर्वनाम (demonstrative)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/खल्वर्थक (emphatic particle)
सर्वाःall
सर्वाः:
विशेषणम् (of परिदेवताः)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
परिदेवताःattendant deities; surrounding divinities
परिदेवताः:
कर्ता/विषय (co-topic)
TypeNoun
Rootपरिदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
हेतु-दृष्टान्त-बहुलम्abounding in reasons and examples
हेतु-दृष्टान्त-बहुलम्:
विशेषणम् (of implied neuter ‘तत्/वचः’)
TypeAdjective
Rootहेतु (प्रातिपदिक) + दृष्टान्त (प्रातिपदिक) + बहुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः तत्पुरुष (हेतुभिः दृष्टान्तैश्च बहुलम्)
चित्र-शब्दम्having striking words; ornate in wording
चित्र-शब्दम्:
विशेषणम् (of implied neuter ‘तत्/वचः’)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः कर्मधारय (wonderful/variegated + wording)
अपार्थकम्meaningless; without purpose
अपार्थकम्:
विशेषणम् (of implied neuter ‘तत्/वचः’)
TypeAdjective
Rootअ- (नञ्) + अर्थक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (not meaningful)