Shloka 71
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
गुणसाम्ये वर्त्तमाने सर्वसंप्रलये तदा / अविभागे तु वेदानामनिर्देश्ये तमोमये
Transliteration
guṇasāmye varttamāne sarvasaṃpralaye tadā / avibhāge tu vedānāmanirdeśye tamomaye
Translation
ଗୁଣସାମ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସର୍ବସଂପ୍ରଳୟ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବିଭକ୍ତ ରହନ୍ତି—ସେ ଅବସ୍ଥା ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତମୋମୟ।
Word by Word
गुण-साम्येin the equilibrium of the guṇas
गुण-साम्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + साम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘गुणानां साम्यम्’
वर्तमानेwhile existing/prevailing
वर्तमाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त, शतृ)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (locative absolute sense with preceding locative)
सर्व-संप्रलयेin the total dissolution
सर्व-संप्रलये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + संप्रलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयसमासः — ‘सर्वः संप्रलयः’
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
अविभागेin the state of non-differentiation
अविभागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (particle; contrast/emphasis)
वेदानाम्of the Vedas
वेदानाम्:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
अनिर्देश्येin the indescribable (state)
अनिर्देश्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअ + निर्देश्य (प्रातिपदिक; √दिश्/√दिश् caus. sense ‘to point out’)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम्
तमोमयेin the darkness-made (state)
तमोमये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः — ‘तमसा मयम्/तमोमयम्’ (made of darkness)