Shloka 49
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
आक्रुष्टो निहतो वापि नाक्रोशेद्यो न हन्ति च / वाङ्मनःकर्मभिर्वेत्ति तितिक्षैषा क्षमा स्मृता
Transliteration
ākruṣṭo nihato vāpi nākrośedyo na hanti ca / vāṅmanaḥkarmabhirvetti titikṣaiṣā kṣamā smṛtā
Translation
ଗାଳି ଦିଆଯାଉ କି ମାରାଯାଉ, ତଥାପି ଗାଳି ଦେଉନାହିଁ, ହିଂସା କରେନାହିଁ; ବାକ୍-ମନ-କର୍ମରେ ସହେ—ଏହି ତିତିକ୍ଷାକୁ ‘କ୍ଷମା’ କୁହାଯାଏ।
Word by Word
आक्रुष्टः(one who is) abused/insulted
आक्रुष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ + क्रुश् (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
निहतः(one who is) struck/killed
निहतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि + हन् (धातु)
Formकृदन्त: क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पबोधक अव्यय (disjunctive particle)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधबोधक अव्यय (negation)
आक्रोशेत्should abuse/cry out
आक्रोशेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + क्रुश् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधबोधक अव्यय (negation)
हन्तिkills/strikes
हन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वाक्by speech
वाक्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; (समुच्चयार्थे)
मनःby mind
मनः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
कर्मभिःby actions
कर्मभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
वेत्तिknows/understands
वेत्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तितिक्षाforbearance
तितिक्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतितिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
क्षमाforgiveness
क्षमा:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootक्षमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय (predicate nominative)
स्मृताis considered
स्मृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन